Gỗ lũa nghệ thuật

Những người say mê gỗ lụa thường có một triết lý riêng, coi nó là "kỳ mộc", là phần "sống" duy nhất của cây gỗ đã chết vì chất của gỗ lụa rất cứng, không mối mọt nào ăn được, không bị cong vênh hay ảnh hưởng mưa nắng.

Theo rỉ tai của các nghệ nhân chơi lũa, lũa có 3 loại: lũa nằm sâu trong lòng đất, lũa chìm trong bùn nước và lũa được tạo thành từ mưa, gió. Mỗi loại lại có đặc điểm riêng: lũa dưới đất giữ nguyên màu gỗ nguyên thủy; lũa ngâm trong bùn có màu như mưa, như sừng; lữa phơi trước gió là loại quý hiếm nhất vì có những đường vân sóng rất đẹp.

Vẻ đẹp của thời gian

Có thể nói, gỗ lũa nghệ thuật có nét tương đồng với điêu khắc, song nó phong phú, đa dạng hơn nhiều. Dựa trên những hình dạng, đường nét tự nhiên của cành cây, gốc cây, người nghệ nhân phải có tay nghề thợ mộc, sau đó là óc thẩm mỹ và mắt nhìn của người điêu khắc, thêm bớt chi tiết cho tác phẩm sinh động, có hồn. Có được sự điều chỉnh của bàn tay con người, gỗ lũa có cuộc đời thứ hai bền chắc và có ý nghĩa hơn, bởi lẽ, nó mang nặng sự gửi gắm tình cảm, hoài niệm, trí tưởng tượng và tình yêu bền vững.

Điều kỳ lạ là chính những thân gỗ đã khô đi vì thời gian, những thớ gỗ chết lịm lại cảm nhận được nhiều nhất sự thay đổi của thời tiết, lúc hanh hao hay ẩm ướt tạo nên cái nhịp thở lặng lẽ làm đẹp thêm vẻ kiêu sa hay đài các cho các thớ cây. Tất nhiên, không phải loại gỗ nào cũng hình thành được lũa. Lũa được tạo thành bởi những loại gỗ quý như đinh, trai, nghiến hoặc những loại gỗ chứa dầu thơm như giáng hương, đinh hương, gù hương. Vẻ đẹp gỗ lũa không bao giờ lặp lại .

Có người nói rằng, nếu thấy một tác phẩm gỗ lũa trong nhà ai đó, thì có nghĩa là người đó hiểu và yêu vẻ đẹp thiên nhiên của các sản phẩm lũa, hoặc là một người đang muốn tìm kiếm những vật dụng trang trí có tính biểu tượng. Ngoài việc bị cuốn hút bởi chất mộc, dáng lũa... nhiều người còn tin rằng những tác phẩm lũa gỗ hay lũa đá mang lại sự điều hòa trong phong thuỷ và may mắn cho gia đình.

Thiền cùng thiên nhiên

Làm ra được nhiều sản phẩm gỗ lũa không giống như sản xuất đồ gỗ thông thường. Mỗi sản phẩm là một tác phẩm đơn chiếc, có thời gian và cách thức làm khác nhau. Gỗ có kích thước lớn thường được tạo mặt bàn nước, gỗ kích thước nhỏ hơn thì làm ghế ngồi, những mảnh nhỏ hay nhưng đường rễ phụ của lũa thì "đắc dụng" đối với nhưng pho tượng, tác phẩm điêu khắc... Bất kể ở vị trí nào, một tác phẩm gỗ lũa đạt yêu cầu là khi nó yêu cầu người chơi càng ít tác động vào nó càng tốt. Nếu sự tác động của người chơi quá 40% thì coi như tác phẩm mất giá trị.

Thời gian gần đây, giới chơi gỗ lũa có vẻ như đã "nhàm" với những tác phẩm tạo hình thiên nhiên, muông thú. "Với một chất liệu đậm dấu ấn thời gian như lũa, tai sao chúng ta không dùng để chuyển tải niềm tin tâm linh?", ông Chu Văn Hồng, một nghệ nhân tạo hình gỗ lũa tâm sự. Theo lời giới thiệu ấy, chúng tôi ghé thăm một cửa hàng mỹ nghệ gỗ lũa và tôi bị cuốn hút ngay, rồi bước từ kinh ngạc này sang kinh ngạc khác khi ngắm những tác phẩm nghệ thuật gỗ lũa mang hình tượng của Sư Tổ Bồ Đề Lạt Ma, Quan Thế Âm Bồ Tát...

Này là bức "Sư Tô quy cố hương", gương mặt thật có thần với râu và lông mày rậm, vầng trán nhăn nhíu, đôi mắt to sáng như đang soi rọi vào cõi u tối phiền não. Này là phần y áo được giữ nguyên sớ gỗ uyển chuyển nghiêng sang trái, cong bên phải, trông thật sống động. Này là bức "Lạt Ma chiếu thiên", đầu Sư Tổ hơi ngước lên trời, mắt to sáng đăm đăm chiếu xuyên suốt vào cõi thinh không vô tận...

Chỉ điểm thoáng qua trong một cửa hàng nhỏ mà có đến hàng chục bức tượng gỗ lũa về Sư Tổ Bồ Đề Lạt Ma, Quan Âm Bồ Tát, Đức Phật Di Lặc..., mỗi bức một dáng vẻ, một chất liệu gỗ, không trùng lặp, không "đụng hàng". Nghệ nhân chủ cửa hàng tâm sự: "Vẻ đẹp mộc mạc và nhiều chiêm nghiệm của gỗ lũa đặc biệt thích hợp để tạo hình thần phật. Nhưng sóng gỗ tiêu dao, phiêu dạt "tạo điều kiện" cho các nghệ nhân tạo hình xiêm y, nếp áo, râu tóc mà không cần tác động nhiều đến dáng vẻ tự nhiên của lũa...

Hơn nữa, với người chơi lũa nói riêng, càng ngắm những tác phẩm này càng "ngẫm" chất thiền. Những tác phẩm như được làm hoàn toàn bởi tự nhiên, rất giản dị mà sâu sắc. Trưng một tác phẩm lũa tạo hình vị Tổ Thiền Tông độc đáo này trong nhà, bạn sẽ thấy từ đó trong tâm mình luôn có bóng dáng của Bồ Đề Lạt Ma ẩn ẩn hiện hiện"...