Thư một giảng viên đại học gửi Bộ trưởng Bộ Giáo dục Đào tạo Việt Nam

THƯ MỘT GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC GỬI BỘ TRƯỞNG BỘ GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO VIỆT NAM

Dự Án Sen

(Bài này tạm kết thúc loạt bài viết của Sen về giáo dục chào mừng ngày 20/11)

Đà Nẵng ngày 19/11/2009

Kính thưa Bộ trưởng,

Tôi là Đinh Gia Hưng, một giảng viên đại học ở Đà Nẵng. Nhân ngày Nhà Giáo Việt Nam 20/11, tôi kính gửi thư này đến ông. Kính chúc ông tràn đầy sức khỏe, hạnh phúc và nhiều thành công trong sứ mệnh lãnh đạo ngành giáo dục Việt Nam.

Thưa Bộ trưởng, tôi thật vui mừng khi biết được ông quyết định nhận nhiệm vụ làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam – một vị trí “đứng ở đầu ngọn sóng giáo dục” không dành cho những người yếu tim và thiếu bản lĩnh lãnh đạo và phát triển văn hóa giáo dục. Điều đó chứng tỏ ông đã can đảm nhận lãnh một sứ mệnh trọng yếu nhằm vững tay chèo lái nền giáo dục Việt đang đứng ở những “ngã ba văn hóa và tư duy” nan giải! Ông đã không từ chối và đã dấn thân vào đại cuộc lãnh đạo tinh vi nhất này. Chúng tôi, những thầy cô giáo trong cả nước luôn đứng bên ông để cùng nhau hoàn thành sứ mệnh nhân dân Việt Nam đã giao phó cho chúng ta!

Kính thưa ông, khi giới giáo dục đang tổ chức lễ mừng ngày Nhà giáo Việt Nam thì cũng là thời điểm chúng ta không thể không nhìn lại nền giáo dục mình đã được thừa hưởng, đang tạo ra và thành thật xem xét chúng ta đã làm được gì và làm sao tiếp tục đưa con tàu giáo dục Việt ra biển khơi tri thức.

Vì vậy, với tư cách là một giảng viên đại học, tôi xin phép được chia sẻ với ông những vấn đề liên quan đến chiến lược giáo dục, tầm nhìn, văn hóa giảng dạy, nghiên cứu và sáng tạo tri thức để chúng ta thấu thị những “trọng điểm bị che khuất và làm ngành giáo dục Việt Nam chao đảo” trong một kỷ nguyên chứa nhiều thách thức hơn là cơ hội trên bình diện toàn cầu.

Thưa ông, sự nghiệp trồng người là để giúp cho từng công dân phát huy cao nhất những giá trị sống mà bộ não họ cho phép hoạch định ra. Nó quan trọng vì nó giúp cho loài người tiến hóa về tri thức cuộc sống để sống theo những quy ước cao nhất trong xã hội loài người và duy trì mức độ văn minh cao trong mối quan hệ với môi trường và thế giới tự nhiên. Nó quan trọng đến mức chúng ta không thể không khổ tâm nghiên cứu về bản chất người bằng mọi nguồn lực mình có và thể chế hóa giáo dục với tư cách là một nền văn hóa tinh vi và tinh hoa cho mỗi con người.

Thưa ông, với tư cách là một bộ trưởng, ông nghĩ gì về sức mạnh và vai trò lãnh đạo của mình khi đề ra sách lược và tầm nhìn giáo dục của mình? Có phải nó theo một hệ chuẩn mới để nó có thể bắt đầu biến đổi nền văn hóa giáo dục Việt Nam theo một lộ trình chưa từng được khai phá trong lịch sử giáo dục Việt và nó có gì liên quan đến “chuẩn mực quốc tế về giáo dục” không?

Trước những vấn đề giáo dục hiện nay, tôi nghĩ rằng ông, tôi và mọi nhân viên giáo dục khác trong hệ thống giáo dục Việt Nam không thể né tránh. Nó không chỉ ảnh hưởng đến người học mà ảnh hưởng chung đến tiền đồ dân tộc và cả sự sinh tồn của chúng ta trong một tương lai có thể dự đoán trước!

Về triết lý giáo dục, tôi nghĩ nguyên tắc NHÂN BẢN và SÁNG TẠO phải được thể hiện trong chương trình nghị sự của chúng ta về giáo dục. Nó dựa trên sự công nhận “tính đa dạng nhân văn” của hơn 80 triệu công dân Việt, và kết quả của giáo dục phải tạo ra không chỉ “80 triệu hệ sản phẩm tri thức, tư tưởng và vật chất” mà còn là mở đầu một sự vô hạn về “giãn nở tri thức Việt”. Đó là một triết lý công bằng với tất cả mọi người, vì nó công nhận “những biểu hiện khác nhau về nguyên tắc nhân văn chung của con người”.

Tôi nghĩ Bộ trưởng sẽ thống nhất với tôi ở tầm nhìn hệ trọng này. Nó sẽ quyết định chiến lược, sách lược giáo dục, quản lý giáo dục, phương pháp giáo dục và thực thi giáo dục ở mọi cấp độ. Từ sự nhìn nhận mang tính cách mạng này, sẽ không còn chuyện chúng ta chỉ chọn một “hệ tư tưởng” nào đó làm “nguyên tắc chủ đạo” cả, vì đương nhiên nó không toàn diện và như thế sẽ làm méo mó bản chất, sức mạnh, hiệu quả và giá trị của nền giáo dục Việt Nam, và rốt cuộc là nó không thể khai mở mọi nguồn lực tri thức đã tiềm ẩn trong mỗi con người Việt Nam được.

Thưa Bộ trưởng, chính trên cơ sở này mà chúng ta sẽ kiến tạo những thay đổi về cái gọi là “cơ chế giáo dục” – những khái niệm lâu nay vẫn chưa được thực hiện một cách triệt để như phân quyền trong giáo dục, tự chủ bậc giáo dục đại học, tư nhân hóa giáo dục, tự do về thiết kế nội dung và các vấn đề khác.

Như thế, Bộ trưởng sẽ không nương tay với những kết quả giáo dục đi ngược lại quan điểm về đa dạng nhân văn này, như việc các em học sinh viết cùng một đoạn văn như nhau mà chúng ta gọi là văn mẫu và dẫn đến sự chán ghét văn chương nói chung.

Một ví dụ khác là việc giảm tải chương trình phổ thông vẫn chưa thực hiện hoàn thiện. Như Bộ trưởng đã thấy rõ, điều rất vô lý là trong khi người Việt chúng ta với thể trạng và vóc dáng nhỏ yếu mà chúng ta lại đưa ra các chương trình giáo dục quá nặng nề mang tính sách vở và thuần túy lý thuyết, trong khi người Âu Mỹ da trắng có thể trạng và vóc dáng lớn khỏe thì họ thiết kế chương trình giáo dục rất hợp lý: kết hợp hài hòa giữa một lượng kiến thức vừa phải với việc thực hành và học trực tiếp từ cuộc sống nên ở đầu ra của giáo dục, tức là kết quả sau cùng, người phương Tây đã hình thành được năng lực sáng tạo tri thức và các giá trị khác, trong khi ở bình diện này, chúng ta rất yếu, và điều này tác động ngay và lâu dài đến sự phát triển về mọi mặt của đất nước.

Vậy việc hình thành/thay đổi triết lý giáo dục sẽ tạo nên một nền văn hóa giáo dục mới, phản ánh đúng đắn hơn sự thông hiểu và tác dụng giáo dục con người. Hơn ai hết, Bộ trưởng hiểu rằng một nền “văn hóa tiến sĩ Việt Nam đương đại” là một sự phản ánh hệ tư tưởng văn hóa đã quá lạc hậu và không giúp ích gì được cho sự phát triển nền giáo dục nước nhà mà chỉ đẻ ra nhiều “ảo tưởng về giá trị bằng cấp và danh dự” vì nó bị lòng vị kỷ và tự tôn của không ít người lợi dụng và bóp méo đi.

Thưa Bộ trưởng, chúng ta phải bắt đầu bằng được một nền “văn hóa sáng tạo trong giáo dục” mà chủ thể sáng tạo chính là thầy cô giáo và học sinh (tất nhiên có cả các vị lãnh đạo giáo dục các cấp nữa). Vì thế mà Bộ trưởng sẽ xem xét việc biến đổi chương trình giáo dục hiện nay để nó mang tính “nhân bản thực tế và sát sườn” hơn, ví như việc bổ sung các môn học như “Viết sáng tạo”, “Tư duy phê phán” để nền giáo dục chúng ta không còn đẻ ra những “con robot văn chương” nữa, và những người chỉ biết lặp lại hay ăn cắp tri thức hay ý tưởng của người khác.

Có một việc hệ trọng mà Bộ trưởng phải dũng cảm làm, đó là việc thay đổi việc “độc quyền tư tưởng” bằng sự đa dạng trong học thuật. Đó chính là sự tự do về việc “tuyên ngôn tri thức” của mọi người: giáo sư, học giả, giảng viên, sinh viên, nghiên cứu viên và những bên liên quan khác. Như bà hiệu trưởng Trường đại học Harvard đã phát biểu, người học phải có một quyền tự do hoàn toàn phát biểu chân lý và phải được thừa nhận, dù chân lý đó có đi ngược lại ý kiến số đông hay thậm chí các nhà lãnh đạo đi nữa. Đó mới là hy vọng về sự bừng sáng trí tuệ tương lai của các thế hệ học sinh Việt Nam kế tiếp.

Như vậy, tôi nghĩ Bộ trưởng đồng ý với tôi rằng, đã học thuật là tự do, vì đó chính là cơ sở để người học phám khá tri thức và chân lý mới (điều này đang được thế giới chứng minh là đúng). Nhiệm vụ của mọi bên có trách nhiệm với nền giáo dục như các vị lãnh đạo và thầy cô giáo là bằng tài năng sư phạm và nhân cách chân chính của mình, đặt nền tảng và luôn tư vấn và hỗ trợ cho mục tiêu tối cùng đó.

Tôi chỉ hy vọng trình bày với Bộ trưởng những suy nghĩ mà tôi chắc là Bộ trưởng đã có nghĩ qua, nhưng việc viết thư cho ông, theo tôi, là một việc không hề dư thừa. Vì Bộ trưởng chính là vị lãnh đạo trong ngành giáo dục. Bộ trưởng không phải là người đề ra những cải cách giáo dục vụn vặt và theo đòi hỏi của bối cảnh, nhưng là người có trọng trách là khởi xướng một triết lý giáo dục mới cho nền giáo dục Việt Nam – một hình thái tư tưởng có thể đo lường được trong một tương lai xác định. Trên cơ sở đó, mọi việc hoạch định và tổ chức thực thi nền giáo dục mới sẽ được triển khai.

Tôi không thể nói hết mọi vấn đề trong giáo dục với Bộ trưởng, vì đó là việc bất khả. Tôi chỉ cảm thấy mình có thể trao đổi với Bộ trưởng những gì mình có kinh nghiệm và thật sự quan tâm trong vô vàn bình diện giáo dục đang còn dang dở hiện nay ở Việt Nam ta.

Một lần nữa, tôi thật vinh hạnh là người viết thư cho Bộ trưởng với suy nghĩ rằng sẽ đến lúc Bộ trưởng dành thời gian quý báu suy nghĩ sâu sắc về những điểm mà tôi vừa nêu. Một lá thư như thế này chưa làm được gì, nhưng tôi khẳng định với Bộ trưởng là nó, không thể chối cãi, tiếp thêm vào những động thái để chúng ta, với tư cách là những người chịu trách nhiệm đối với nền giáo dục Việt Nam, bắt đầu chuyển động theo hướng tích cực ở những bước đầu tiên.

Thưa Bộ trưởng, việc tiến hóa trong giáo dục Việt Nam là con đường tất yếu. Một lá thư nhỏ của tôi cũng là một phần hiện thực đó, và sẽ có nhiều động thái tích cực như thế này nữa sẽ đồng hành bên ông, vì tất cả những trái tim biết yêu nền giáo dục Việt Nam đó không bao giờ khước từ những đòi hỏi chính đáng của con người và nền giáo dục Việt Nam.

Một lần nữa, tôi xin kính chúc Bộ trưởng dồi dào sức khỏe, hạnh phúc và hoàn thành tốt sứ mệnh nhân dân Việt Nam đã tin tưởng trao cho ông. Một lòng tin có giá trị của hàng triệu công dân Việt Nam. Sự thành công mà tôi tin tưởng ở Bộ trưởng không chỉ thể hiện ở mấy năm ông tại vị, mà là kết quả và tác động lâu dài của những điều tốt đẹp ông mang lại cho nền giáo dục Việt. Đó là tiếng thơm thật sự mà chúng tôi, những thành viên của nền giáo dục Việt Nam cảm nhận ở ông. Đó là khi chúng ta tự vượt qua bản thân mình ở những giới hạn ban đầu để vươn đến một tầm mức nhân văn cao cấp trong giáo dục: giáo dục vì tha nhân và vì sự phát triển của loài người nói chung.

Trân trọng kính chào Bộ trưởng,

Đinh Gia Hưng