Cá mập cần một con đường để... sống

Peter Knights đã nghiên cứu về thị trường tiêu thụ vi cá mập trong 10 năm qua và làm việc cho nhiều chương trình bảo vệ động vật quý hiếm ở 45 nước trên thế giới.

Vây cá mập

Vào những thời khắc trọng đại của lịch sử, nhiều cường quốc có thể đặt dấu ấn của mình trong việc hình thành trật tự hoặc vẽ ra dáng hình tương lai của thế giới. Đối với rất nhiều loài động vật hoang dã đang có nguy cơ tuyệt chủng, Trung Quốc được lịch sử trao cho sứ mạng này.

Sự kết hợp của truyền thống sử dụng động vật hoang dã làm thực phẩm, thuốc chữa bệnh, trang trí và sự giàu lên về kinh tế đã dẫn đến sự biến mất của rất nhiều loài động vật hoang dã, trừ phi ý thức hệ này bị kiềm chế.

Tiêu thụ động vật quý hiếm ở TQ trước đây chỉ giới hạn trong tầng lớp thượng lưu, nhưng sự tăng trưởng kinh tế thần kỳ với tốc độ 10% một năm ở nước này đã mang lại sự giàu có cho rất nhiều người và làm bùng nổ nhu cầu ăn sang, chơi sang, thể hiện đẳng cấp. Sau khi dịch SARS bùng phát, cơ quan chức năng TQ cho biết đã tịch thu 980.000 động vật hoang dã còn sống trên thị trường. TQ đang là đầu mối tiêu thụ khổng lồ đối với các mặt hàng: xương hổ, sừng tê, ngà voi, rắn, tê tê và sản phẩm từ động vật hoang dã khác.

Có lẽ cần một ví dụ rõ ràng về sự sứ mạng to lớn của TQ trước cái chết của nhiều loài động vật đang diễn ra ngày càng phổ biến hiện nay. Mỗi năm vi, sụn được cắt từ 70 triệu con cá mập được dùng để chế biến thành món xúp vi cá, và phần lớn số vi, sụn này đổ về Hong Kong và TQ.

Mặc dù sụn vi cá mập không thật sự có gì đặc biệt. Đó đơn giản chỉ là protein (chất đạm), người TQ coi xúp vi cá là hảo hạng và được bán với giá hơn 100 USD một chén. Xúp vi cá được dùng cho các buổi hội nghị khách hàng, đại tiệc và trong tiệc cưới như biểu hiện lòng tôn quý bậc nhất dành cho các vị khách mời, nhưng lại góp phần hủy hoại môi trường toàn cầu.

Săn vi cá mập đang phải tìm đến những vùng biển xa xôi mới, bởi số lượng đàn cá mập gần bờ, dễ đánh bắt đã cạn kiệt, từ một ít cho đến 95% trong vòng 15 năm qua.

Mặc dù săn cá mập là hoàn toàn không bị cấm, ở một số ít khu vực nơi loài cá mập được bảo vệ, nạn câu trộm vẫn diễn ra với mức độ nghiêm trọng. Tại khu bảo tồn đại dương Galapagos, người ta đã tịch thu 10.000 vây (tương đương 2.500 con cá mập bị giết) trên một tàu chở hàng và nguy hiểm cũng tăng lên đối với sư tử biển và cá heo vì chúng được sử dụng làm mồi câu cá mập.

Hành tinh trong nguy khốn

Một loạt phim đoạt giải thưởng của CNN do kênh truyền hình CNN và tạp chí National Geographic (Địa lý quốc gia) (Mỹ) phối hợp thực hiện đã điều tra những biến đổi và xung đột môi trường toàn cầu do tác động của tăng trưởng dân số với tài nguyên thiên nhiên.

Năm 2006, cơ quan chức năng Úc tịch thu 365 thuyền đánh cá bất hợp pháp của Indonesia xâm nhập vùng biển của họ nhằm săn cá mập. Nhà chức trách dọa bắn nếu họ không ra khỏi lãnh hải và phải sử dụng hỏa lực với những tàu ngoan cố. Nhưng, mới đây tôi đã khám phá những người săn vi cá mập chỉ di chuyển đến địa điểm mới, sang Papua New Guinea, nơi họ không gặp sự cản trở để tiếp tục tìm bắt và giết cá mập.

Nhà báo Lisa Ling và nhóm thực hiện phim Hành tinh trong nguy khốn đã bám theo một tàu săn cá mập suốt hai ngày và quay lén hoạt động của tàu bên trong đảo Cocos  - thuộc công viên quốc gia biển ở Costa Rica,  nơi loài cá mập và các sinh vật biển được bảo vệ. Tôi đã đi khắp thế giới và chứng kiến sự bất lực của các nước, thậm chí là các nước phát triển trong nỗ lực bảo vệ vùng biển của họ khỏi nạn câu trộm.

Nạn buôn bán ma túy đã chứng minh các điều luật hà khắc hoặc nhiều tỉ đồng được chi ra cho việc nâng cao sức mạnh pháp luật vẫn không thể thay đổi được vấn nạn này nếu nhu cầu của thị trường còn cao. Đối với động vật hoang và và những loài cá quý hiếm, các quy định hiện có rất yếu ớt và sự tăng cường các hình phạt là không đủ sức răn đe.

Đây là lý do Tổ chức Cứu hộ động vật hoang dã tập trung nỗ lực nhằm chấm dứt nhu cầu - một giải pháp dài hạn cho vấn đề này. Chúng tôi tin rằng khi nhu cầu mua động vật hoang dã không còn thì việc giết chóc sẽ ngừng lại. Tổ chức Cứu hộ động vật hoang dã đã gửi thông điệp này đến 1 tỉ người mỗi tuần với sự giúp đỡ của hơn 100 đại sứ thiện chí là các ngôi sao điện ảnh, ca nhạc và thể thao

Một thông tin đáng phấn khởi là khi người dân ở TQ nhận biết được điều gì đang diễn ra, họ bắt đầu quan tâm. Thống kê ban đầu của chúng tôi cho thấy 75% người dân TQ thậm chí không biết súp vi cá được chế biến từ vây cá mập. Họ không biết tốc độ sinh trưởng và sinh sản của cá mập là rất chậm, và gần 1/3 số loài cá mập đang gặp nguy hiểm hoặc có nguy cơ tuyệt chủng.

Vì vậy, chúng tôi triển khai một chiến dịch lớn nhất nhằm nâng cao hiểu biết về bảo tồn, hướng đến hàng trăm triệu người dân TQ với 300 thông điệp nội dung không ăn xúp vi cá được các đại sứ thiện chí phát trên các phương tiện thông tin đại chúng.

CTR, một công ty nghiên cứu thị trường hàng đầu ở Bắc Kinh, ghi nhận 55% những người được khảo sát nhớ đến chiến dịch của chúng tôi, 94% bắt đầu nhận ra tầm quan trọng của vấn đề, 89% sau đó tin rằng món xúp này cần được ngăn cấm hoặc hạn chế sử dụng và 82% nói  họ sẽ chấm dứt hoặc giảm sử dụng. Chúng tôi cũng đạt được những kết quả tương tự ở Hong Kong, Đài loan và Thái Lan

Vì sự ổn định của đại dương, chúng ta phải hi vọng TQ sẽ nhận lấy vai trò toàn cầu của mình trong việc ngăn cấm hoặc hạn chế đến mức thấp nhất tiêu thụ xúp vi cá và tiếp tục giáo dục cộng đồng ý thức bảo vệ cá mập và các loài động vật quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng khác. Chúng ta hi vọng TQ, nền văn văn minh vĩ đại với hàng ngàn năm lịch sử này, sẽ giúp bảo tồn chứ không phải xóa sổ những loài động vật đã có mặt trên hành tin này từ hơn 400 triệu năm trước đây và giờ đây sắp bị tuyệt chủng, chỉ vì chúng cần cho những chén xúp có giá cắt cổ.

HỒNG VÂN (theo CNN)

Nguồn: Tuổi Trẻ Online