Tạp chí Sông Châu số 77

(Tạp chí sáng tác, nghiên cứu phê bình văn học nghệ thuật của Hội Văn học nghệ thuật Hà Nam, 2 tháng 1 số)

(Ảnh trên: Bìa tạp chí Sông Châu số 77)

Tháng 11 có kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20 – 11, Ban biên tập tạp chí Sông Châu quyết định để dành cho số sau, còn tháng 10, ngoài ngày Quốc tế Người Cao tuổi (1-10) và ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (20-10) thì không còn ngày lễ kỷ niệm nào khác nên tạp chí Sông Châu số 77, ra tháng 10 năm 2009 không phản ánh gì về các ngày lễ kỷ niệm trên, mà trọng tâm tập trung cho các tác phẩm dự thi về đề tài: “Nông nghiệp, nông dân và nông thôn Hà Nam thời kỳ đổi mới” và Kỷ niệm 10 năm thành lập trường THPT Dân lập Thanh Liêm, Hà Nam (1999 – 2009). Có thể những người làm tạp chí cho rằng, những người Cao tuổi không cần phải quan tâm nhiều, nhất là khi đây lại là ngày Cao tuổi của thế giới chứ không của Việt Nam và xã hội cùng mọi báo chí khác đều quan tâm cả rồi, còn Ngày Phụ nữ Việt Nam thì năm nào cũng kỷ niệm, một năm lại có những hai ngày dành cho phụ nữ nên số này cũng không có một dòng nào nhắc tới hai sự kiện trên.

Có lẽ đây là điều khá lạ lùng của chức năng một tờ tạp chí khi bỏ qua hầu hết các sự kiện lớn, chỉ tập trung vào phản ánh rất nhiều đến việc một ngôi trường THPT Dân lập của tỉnh kỷ niệm 10 năm thành lập trường. Tất nhiên, trong hoàn cảnh phát hành tạp chí khó khăn, việc làm này dù sao cũng có thể chấp nhận được vì đó chính là một nguồn thu từ phát hành tạp chí và quảng cáo rất quan trọng cho Hội VHNT Hà Nam, nhưng ít ra mỗi sự kiện trên cũng nên có một bài ngắn, hoặc một truyện ngắn, một bài thơ… nhắc tới như một hoạt động bình thường của chức năng thông tấn, kể cả thông tấn của văn nghệ. Với lại những tác phẩm văn học về hai đề tài này cũng không phải quá hiếm.

Cũng như mấy số tạp chí gần đây, nền bìa và màu sắc của tạp chí khá nhợt nhạt, ảnh không rõ nét, bên trong cũng khá lộn xộn các chuyên mục, sự đơn điệu và nghèo nàn về nội dung mà vài số gần đây người ta đã không buồn nhận xét về nó nữa. Ngoài chuyên mục “VĂN NGHỆ DÂN GIAN” được định hình và đóng đinh cho tất cả các số tạp chí thì các chuyên mục khác số có, số không và thường không được định tính, định hình, mà ban biên tập cứ “mi” bài, thích nhét bài vào chỗ nào thì nhét nên người đọc cũng không biết có những chuyên mục gì và bài nào dành cho chuyên mục đó, ngoại trừ phần mục lục có phân loại bài viết ra theo từng thể loại. Cũng như vài số tạp chí gần đây, số tạp chí này vẫn là sự xuất hiện một số tới hai bài viết của những người trong Ban biên tập và cũng không được trình bày theo từng chuyên trang. Cũng như vài số tạp chí gần đây, tạp chí số này cũng xuất hiện những bài thơ, những bài viết ngắn rất ngô nghê, rất khó hiểu, rất hời hợt và khó tiêu hoá nhưng lại được “đóng khung” hẳn hoi ngay những trang đầu tiên như một dạng bài “đinh” của tạp chí khiến người đọc thật khó đủ can đảm và không thể đủ kiên nhẫn đọc các trang tiếp theo. Đó là loạt bài của nhà thơ Đinh Thị Hằng (Phó Chủ tịch Hội). Xin trích dẫn nguyên vẹn một bài thơ để bạn đọc thẩm định, là một trong hai bài thơ được viết ra sau khi kết thúc lớp Bồi dưỡng sáng tác văn chương hè 2009 của Trung tâm Bồi dưỡng viết văn Nguyễn Du của Hội Nhà văn Việt Nam. Bài thơ “Điều răn thứ 9” của Đinh Thị Hằng:

“Mẹ ôm quạt đến từng bàn rao bán
Thượng đế ngả nghiêng thưởng thức hương trời
Chỉ nghe khẩn khoản chào mời
Chợt tiếng quát nơi bàn: “Biến! Biến!...”

Túi quạt lệch vai nghiêng về phía biển
Thân liêu xiêu ngăn hạt nước vô tình
Mỏng mảnh giấy nan. Mỏng mảnh những sinh linh
Mẹ vặn người chở che thần gió

Phố thị ồn ào mùa hoa phượng đỏ
Gặp mẹ bơ vơ bán gió cuối chiều
Con nghiện, cháu mồ côi… cần mẹ bao nhiêu
Chẳng dám xa trời, mẹ níu trời nuôi cháu

Gió mát mở ra được điều răn của Phật
Món nợ đời người lớn nhất: Tình thương!”

Đó là toàn bộ bài thơ được đóng khung với màu sắc trang trí riêng khá trang trọng ngay đầu trang thứ 2 (trang 3, vì trang 1 dành cho phần Mục lục) của tạp chí. Có thể tôi không biết cách thẩm định, nhưng đọc những bài thơ, bài viết kiểu đó lên, tôi cứ có cảm giác rất khó diễn tả và khá thất vọng. Giá những bài thơ kiểu nôm na, vần vè dễ dãi như thế, những dạng thơ kiểu thơ… báo chí như thế nếu đưa xuống trang cuối, hoặc gần cuối thì chắc cảm giác của tôi không khó diễn tả như thế.

Đáng đọc nhất số này là hai tác phẩm văn xuôi. Một là tuỳ bút “Bến quê” của nhà văn Băng Sơn. Tôi rất thích đọc tuỳ bút của nhà văn Băng Sơn vì sự trải nghiệm, ngắn gọn, sắc sảo và giọng văn đầy suy tư, ngẫm ngợi của ông nên gặp lại tác phẩm của ông tôi đọc khá hào hứng. Tác phẩm thứ hai đáng đọc chính là truyện ngắn “Khói chiều mỏng mảnh” của tác giả Nguyễn Thái Sơn. Đây là một truyện ngắn đọc khá thú vị và nhân văn. Truyện viết về một gia đình giàu có, quyền thế với những con người ít tình nghĩa thuê cô bé ôsin về chăm sóc cho người mẹ già bệnh tật. Truyện không có cách viết thu hút nhưng nhiều ngẫm ngợi và có kết truyện khá bất ngờ khi cô ôsin chính là con gái người vợ cũ của ông chủ nhà được mẹ sai lên chăm bà mẹ chồng cũ của mình. Cô để lại mọi thứ vật chất mà gia đình trả công cho ôsin và một bức thư ngắn nói rõ điều đó. Truyện để lại nhiều dư vị chua xót về một lối sống lạnh nhạt, đầy tính toán, lừa lọc của một bộ phận không nhỏ những người từ quê lên phố và đang thành đạt. Cả hai tác phẩm này đều là hai tác phẩm không dự thi.

Sau nhiều hoạt động kêu gọi, thúc giục của Ban thường trực Hội VHNT Hà Nam, số lượng thơ, truyện ngắn và ký gửi về dự cuộc thi “Viết về nông nghiệp, nông thôn và nông dân Hà Nam thời kỳ đổi mới” có vẻ nhiều nên Ban biên tập lúng túng không biết chọn thế nào, đành đưa cả lên tạp chí để cho người đọc tự chọn lựa và mọi người tự đánh giá. Tôi nói điều này là có cơ sở, vì việc chấm sơ khảo để đưa tác phẩm dự thi đăng trên tạp chí đương nhiên là nhiệm vụ của Ban biên tập tạp chí Sông Châu, nhưng rõ ràng, các tác phẩm đăng lên, có rất nhiều sạn và đọc khá mệt mỏi. Cũng có thể số lượng tác phẩm dự thi thì nhiều nhưng chất lượng đúng là có nhiều điều đáng lo và chưa thực sự có được một vài tác phẩm tạm ưng ý. Đọc những tác phẩm dự thi các số trước và đặc biệt là số này với 13 bài thơ thì thấy số tác phẩm đọc tàm tạm là rất ít. Hầu hết người viết nghĩ rằng đã là thơ dự thi về nông nghiệp, nông thôn, nông dân thời kỳ đổi mới là phải ca ngợi, phải đưa những hình ảnh hiện đại hoá nông nghiệp vào thơ, sự no ấm vào thơ nên không khác gì những câu khẩu hiệu, những bài vè trên báo tường của các câu lạc bộ thơ. Thực ra đâu chỉ ca ngợi, đâu chỉ kể lể sự thay đổi theo hướng hiện đại, giàu có của làng quê mới là thơ về nông thôn mới. Truyện ngắn dự thi số này có hai truyện đều của hội viên là truyện ngắn “Trăm dâu đổ đầu tằm” của Lê Thanh Kỳ nói về chuyện người nông dân khốn khổ vì mất đất, mất nghề mà loay hoay không tìm ra lối thoát khi các khu công nghiệp về tận làng quê. Truyện ngắn “Hương hoa Mộc” của Vũ Minh Thuý kể về vợ chồng Thêu và Kiên yêu nhau, giúp nhau vượt qua khó khăn để làm kinh tế và thành đạt. Cả hai truyện ngắn đều như những mẩu viết ngắn, có lời thoại, có nhân vật nhưng đều không có truyện, không rõ nét và chủ yếu là sự đối thoại của nhân vật nên thật khó để kể cho rõ ràng. Ngoài ra, còn có hai ký dự thi của hai hội viên khác. Ký “Nhà khoa học chân đất”, một tiêu đề đã được một vài tờ báo và cả Đài truyền hình Việt Nam sử dụng để viết về ông nông dân 80 tuổi Đinh Văn Viên ở Khả Phong, Kim Bảng, Hà Nam chuyên sáng chế ra các máy móc nông nghiệp từ những vật dụng thông thường, bây giờ được nhà văn Hoàng Giang Phú – Phó Tổng Biên tập tạp chí Sông Châu lấy lại để viết về chính nhân vật này. Không có chi tiết gì mới, không có nhiều chất văn nên những ai được xem ti vi, được đọc báo về ông Viên chắc không thể ngồi đọc hết được bài ký. Ký “Thao thức một vùng quê” của hội viên Lê Huy Trường viết về những đổi thay ở Hà Nam, từ Phủ Lý, đến Duy Tiên, Lý Nhân sau khi có chính sách Tam Nông của Đảng và Nhà nước. Đó là những chấm phá đơn giản về cuộc sống nông thôn hôm nay nên còn nhạt. Tuy nhiên, số lượng các trang in cho tác phẩm dự thi này chiếm tới hơn 13 trang, trên tổng số 40 trang tạp chí.

Kỷ niệm 10 năm ngày thành lập trường THPT Dân lập Thanh Liêm, ngôi trường mà nhà giáo Trần Văn Lộc, một hội viên Bộ môn Thơ đang làm Hiệu trưởng, được tạp chí dành hẳn 11 trang in và hai trang bìa (Bìa 2 và bìa 4) để in ảnh nên có thể coi đây là chuyên san kỷ niệm thành lập trường Dân lập Thanh Liêm cũng được, dù nó không được đẹp và sang trọng như khi làm tờ tập san riêng in 4 màu. Trong chuyên trang này có một bài tổng kết quá trình phát triển của trường và ký “Những mùa hoa từ đất” đều của nhà giáo Trần Văn Lộc. 3 bài thơ cũng của nhà giáo Trần Văn Lộc viết về những kỷ niệm dạy học là “Nụ cười”, “Trống trường”, “Phượng hồng”. Bài “Những kỷ niệm với anh Trần Văn Lộc” của tác giả Nguyễn Hoàng Phú (Bút danh của Phó Tổng biên tập Hoàng Giang Phú) kể về những kỷ niệm của ông với nhà giáo Trần Văn Lộc, có tranh thủ khoe một số tác phẩm đăng báo trung ương của ông từ ngày ông còn dạy học. Ngoài ra, còn có bài viết của ông Nguyễn Quốc Tuấn Giám đốc Sở Giáo dục đào tạo Hà Nam nhân kỷ niệm 10 năm thành lập trường và một bài phỏng vấn một nhà giáo của trường, một bài viết của một học sinh cũ của trường. Xin chúc mừng trường THPT Dân lập Thanh Liêm nhân kỷ niệm 10 năm thành lập.

Trang “Văn nghệ dân gian” có hai bài, trong đó có bài “Dân ca nghi lễ hát Dậm - vấn đề sử dụng các thể thơ dân gian” của Lê Thanh Vân (Bút danh của Thư ký toà soạn Lê Hữu Bách) như một sự phản kháng yếu ớt và chữa cháy khá vụng về sau bài viết gây nhiều ầm ĩ và nhiều dư luận không hay ở Hà Nam trong thời gian qua của tác giả Vương Nguyễn với tiêu đề “Đôi điều trao đổi về Dân ca hát dặm Quyển Sơn” in trên báo Văn nghệ số 80 ra ngày 17 tháng 9 năm 2009, chỉ ra những điểm chưa thuyết phục trong cuốn sách của Lê Hữu Bách “Khảo cứu về lễ hội Hát Dặm Quyển Sơn”. Bài viết đó khá sắc sảo và có nhiều tư liệu gây sốc của Vương Nguyễn, một người con làng hát dặm Quyển Sơn đã khiến nhiều người có cách nhìn khác về công trình nghiên cứu của Lê Hữu Bách nên ông phải viết bài để vớt vát phần nào thể diện của mình. Ngoài ra, còn có bài “Ngọn nguồn dân ca giao duyên vùng ngã ba sông Móng” của Nguyễn Đình Lợi viết về những làn điệu dân ca ngã ba sông Móng ở Hà Nam.

Số tạp chí 77 này còn có nhạc và một số ảnh nghệ thuật, một số tin hoạt động văn nghệ của Hội Văn học nghệ thuật Hà Nam trong thời gian qua.

Hoàng Trọng Muôn

Xem thêm:

http://hoangtrongmuon.blogtiengviet.net