Đăng ngày: 10:18 28-11-2009
Từ nửa sau thế kỉ XX đến nay, cái gọi là thơ Bút Tre đã trở thành một hiện tượng trong đời sống văn hóa của Việt Nam. Với những câu thơ theo quan niệm thông thuờng thì không phải là thơ, nhưng lại được nhiều người nhớ, truyền tụng và nhại theo, kiểu như:
Hoan hô đồng chí Võ Nguyên
Giáp ta thắng trận Điện Biên lẫy lừng.
Bút Tre - Đó là bí danh của ông Đặng Văn Đăng (1922 - 1987), quê xã Đồng Lương, huyện Cẩm Khê (nay là huyện Sông Thao) tỉnh Phú Thọ.
Đỗ Tú tài Tây, trước cách mạng tháng Tám 1945, ông dạy học ở Tuyên Quang và từng viết truyện dài, in nhiều kì trên Tiểu thuyết thứ bảy của báo Đông Pháp với bút danh Lục Y Lang (chàng áo xanh).
(nhà thơ Bút Tre và các cháu nội)
Cách mạng tháng Tám thành công, ông được bầu làm Ủy viên thư kí Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời xã Đồng Lương. Tháng 6 – 1946, ông được kết nạp vào Đảng. Năm 1947, làm báo Giải phóng khu 10, rồi là cán bộ tuyên huấn khu 10, cán bộ Ban Tuyên huấn tỉnh ủy Phú Thọ. Năm 1951, là huyện ủy viên huyện Thanh Sơn (Phú Thọ). Năm 1952 làm Phó ti Tuyên truyền văn nghệ tỉnh Phú Thọ, rồi tuyên huấn đoàn ủy cải cách ruộng đất. Năm 1956, về Hà Nội làm Bí thư cho Thứ trưởng Ngoại giao Ung Văn Khiêm. Năm 1960, về làm Trưởng phòng thông tin Ủy ban Hành chính tỉnh Phú Thọ. Năm 1962, làm Trưởng Ti văn hóa tỉnh Phú Thọ.
Năm 1968, làm Phó ban Tuyên giáo tỉnh ủy Vĩnh Phú. Khi làm Trưởng Ti văn hóa Phú Thọ, ông đã in các tập thơ: Rừng cọ đồi chè, Sông Lô sông Chảy, Đồng tâm thắm thịt thay da, Một ngày của Phú Thọ, Quê hương Phú Thọ.
Năm 1963, trên báo Cứu quốc, ông bị nhà thơ trào phúng Xích Điểu phê phán “tóe khói”, cho thơ ông là nôm na, tự nhiên chủ nghĩa. Từ đó, ông đã “cạch đến già” không in thơ nữa. Nhưng thực tế cho đến nay, "cái gọi là thơ Bút Tre" vẫn có mảnh đất riêng để sống và được lưu hành, lớp hậu thế (mà Net cười Hội quán là một ví dụ) vẫn nối bút ông dài dài!
“Tớ chỉ là vè sĩ”
Theo anh Đặng Thành Phiến, con trai của vè sĩ Đặng Văn Đăng - tên thật của nhà thơ Bút Tre, trước Cách mạng Tháng Tám 1945, gia đình anh vốn là gia đình nho học. Thân sinh của ông Đặng Văn Đăng là người hay chữ trong làng, tuy nhà nghèo nhưng ông bà cố gắng tằn tiện nuôi ông Đăng ăn học đến bậc tú tài. Ông rất giỏi Anh văn, Pháp văn, am hiểu triết học, chính trị, kinh tế học và văn thơ. Đặng Văn Đăng đã từng đỗ tú tài Pháp.
Ông Đặng Thành Phiến - con trai Bút Tre - kể về cha mình: “Cha tôi luôn là người lạc quan, sống thanh bạch” - Ở làng quê Đồng Lương hồi ấy có anh giáo biết nói tiếng Pháp là uy tín lắm. Thêm nữa, anh còn biết viết báo thì lại càng sang trọng. Thế nhưng, theo các cụ già trong làng còn sống kể lại, anh Đăng rất xuề xòa trong cách ăn mặc, nói năng. Khi trưởng thành, Đặng Văn Đăng lấy vợ là một cô gái bị xem là kém nhan sắc nhất làng.
Ông Trần Ngọc Liu - 85 tuổi, nguyên trưởng Ty Thông tin Phú Thọ, hiện cư trú tại số 2 Láng Thượng, quận Ba Đình (Hà Nội) - cho hay thoạt đầu khi ông Đăng hay ứng khẩu thành thơ biến âm, mọi người nghe ông nói rồi cũng quên chứ không ai nhớ được, nghĩ đến ông Đăng họ buồn cười vì duyên ăn nói mà thôi. Mãi đến năm 1962, về làm trưởng Ty Thông tin Phú Thọ, ông mới chính thức sáng tác những bài thơ kiểu ngồ ngộ và ký tên Bút Tre, và từ đấy thơ Bút Tre mới được nhiều người biết đến và nhân rộng.
Ông Vũ Kim Biên - người biên soạn cuốn Địa chí xã Đồng Lương, có thời gian sống khá lâu bên vè sĩ Bút Tre để cùng sưu tầm tư liệu viết cuốn sách này - cho hay bút danh Bút Tre bắt đầu được nhiều người biết đến năm 1963 với các tác phẩm Phú Thọ quê ta, Rừng cọ đồi chè.
Tuy nhiên, người ta biết nhiều về ông không phải qua những tập thơ ông được xuất bản mà qua những bài thơ ứng khẩu kiểu “tự nhiên chủ nghĩa”. Do ông hay nói thẳng nói thật nên ngôn ngữ ông dùng ít chất tinh tế, quên cả luật thơ, thậm chí cả về ngữ pháp, tự tiện chia đôi các từ phức. Người ta mến tặng và gọi ông là nhà thơ, những lúc như vậy ông bao giờ cũng khiêm tốn: “Tôi chỉ là vè sĩ mà thôi!”.
“Nhà xuất bản miệng”
Các văn nghệ sĩ Phú Thọ hôm nay như nhà văn Ngô Ngọc Bội, Nguyễn Hữu Nhàn, họa sĩ Ngô Quang Nam... đều thừa nhận Bút Tre - Đặng Văn Đăng là một trong những người đi tiên phong làm cho đời sống văn hóa văn nghệ Phú Thọ phong phú và nổi tiếng đến hôm nay.
Mới năm đầu nhậm chức trưởng Ty Văn hóa, ông Đặng Văn Đăng đã cho “tinh giản” nhiều vị trong ban lãnh đạo các đơn vị văn hóa như chiếu bóng, phát hành sách của Ty Thông tin. Theo ông Nguyễn Kính Mời, nguyên phó giám đốc Sở VH-TT Phú Thọ thập niên 1980: “Ông Đăng rút lại còn rất ít cán bộ làm việc ở ty, đưa xuống hết cơ sở. Ông hô hào, động viên chúng tôi bám cơ sở mạnh vào, cứ viết thoải mái đi, phải thật gần dân mới viết được hay chứ cứ loanh quanh ở tỉnh thì làm hay sao được!”. Hầu hết các phòng ban của ty đều không có phó trưởng phòng. Ông bảo: “Cứ lấy công việc là trên hết, cứ gì phải là ông nọ bà kia mới làm nên chuyện!”.
Những ấn phẩm “trăm hoa đua nở” của Ty Văn hóa Phú Thọ thời vè sĩ Bút Tre làm trưởng ty - Phong trào thơ ứng khẩu mang tính trào phúng và phê phán kiểu Bút Tre bùng phát ở Phú Thọ. Dù đó không phải là thơ do Bút Tre sáng tác, song nỗi oan bắt đầu vận vào ông.
1 số thơ theo phong cách Bút Tre
Chồng người du kích sông Lô
Chồng em ngồi bếp nướng ngô cháy quần
*
Con đò dịch đít sang ngang
Bên kia có một cái làng thò ra
*
Phụ nữ thường rất hay lười
Riêng em anh thấy là người cần... (cù)
*
“Giặc Mỹ leo thang đến Phú Tho (Phú Thọ)
Napan đốt cháy cả rừng co (cọ)
Sẵn sàng chiến đấu chị em bắn
Rớt trước ty mình một dù đo (dù đỏ)”.
*
“Chị em du kích tài thay
Bắn tàu bay Mỹ rơi ngay... cửa (nhà) mình”!
![Nhóc [BTTA]](http://a367.yahoofs.com/lifestory/pRtN74CGAha8PEITiUv6JHwc__DOT__frWs4uAM_RJ_4/profile/gu_1.jpg?lb_____DNWX6w4IZ)
ongnoitun@yahoo.com.vn 11:29 28-11-2009
Hay là thơ kiểu như vè... Cụ Đăng!
Một thời... Cụ đã bị oan.
Nay anh Tú Jáp Hội quan...(quán) nỏi rò..(nói rõ)!!!
ongnoitun@yahoo.com.vn 11:02 28-11-2009