Thơ haiku

Tin cho hay, cuộc thi thơ haiku Việt tại TP.Hồ Chí Minh vừa kết thúc. Giải nhất là một bài thơ haiku “9 từ”.

1.     “từ” hay “âm tiết”

Từ năm 1999, tôi được học chuyên đề với nhà nghiên cứu Nhật Chiêu. Lần đầu tiên tôi thấy cánh báo chí bị chê là “chẳng biết gì”. Ông bảo nhiều phóng viên gọi điện đến phỏng vấn về thể loại này (lúc đó Việt Nam mới biết ít nhiều về haiku). Ông cau có nói “mình đã bảo là 17 âm tiết mà nó cứ hỏi đi hỏi lại “17 từ” hả thầy”.

“âm tiết” và “từ” là hai khái niệm khác nhau hoàn toàn và có tính phổ quát. Thế mà đến nay báo Tuổi trẻ vẫn chạy một cái tiêu đề là “Bài haiku 9 từ đoạt giải nhất”. 10 năm rồi mà vẫn chưa có gì thay đổi.

2.     Thi pháp thơ haiku

Các bạn có thể tham khảo chi tiết tại wiki. Nhưng trang này nói còn thiếu một đặc điểm cơ bản mà không nói thêm thì sẽ không đủ "công lực" về lý luận để hiểu về thơ haiku.

Trong cấu trúc của một bài haiku, về mặt nội dung, nhất thiết phải có một câu đề cập đến vũ trụ. Phần còn lại mới là tiểu vũ trụ.

Bài giải nhất cuộc thi vừa rồi là “Xó chợ/chiếc lon trống/hạt mưa mồ cô” của Nguyễn Thánh Ngã (Lâm Đồng). Theo đó thì hạt mưa là cái thuộc về vũ trụ, còn lại là tiểu vũ trụ.

3.     Vài bài đọc cho vui

a.     Bài thơ con ếch nổi tiếng của Matsuo Bashō:

Ao cũ

Con ếch nhảy vào

Vang tiếng nước xao.

b.     Bài của một cậu sinh viên nào đấy ở Đà Lạt viết khoảng 1998 – 1999 mà Nhật Chiêu đọc lại, tôi nhớ mãi đến giờ:

Hồ Xuân Hương

Đôi mắt người con gái

Mờ hơi sương

c.     Tớ trích 3 câu trong bài nhạc “Lời người ra đi” của Trần Hoàn thành một bài haiku kha khá:

Trên đồng xanh

Em cùng anh

Lấy sức người chọi với thiên nhiên.

d.     Ban nãy, ngửa mặt nhìn trời trong lúc cắt tóc, tớ cũng có một bài

Dưới vòm me xanh

Em nhìn anh

Xao xuyến.

(Tranh thủ kèm thêm một chút: Ngoài ra tớ có thằng bạn, ngày xưa nó hay dắt bồ nó ra ngoài đồng, ngắm cảnh và… làm thơ haiku. Số lượng tăng dần theo độ chín của tình yêu. Nhưng chả biết từ khi chúng nó chia tay nhau thì có còn bài nào nữa không).

Hết.