Học quên để nhớ

Học quên để nhớ cho nhiều

Cần khôn ngoan lựa chọn lưu giữ cái gì và xóa đi những cái gì, nói cách khác, phải biết quên. Đừng tiếc nuối. Quên có lợi lắm chứ. Quên những hận thù để cuộc sống được thanh thản. Quên những cái nhỏ nhen của người khác để giữ gìn những mối quan hệ được bền lâu, quên những phiền muộn để lạc quan trong cuộc sống.

Nhớ và quên

Khi một hình ảnh lọt vào mắt, một mùi hương xông vào mũi, một câu chuyện lọt vào tai, một vị cay đụng vào chót lưỡi…chúng liền được bộ não kỳ diệu của chúng ta tiếp nhận, mã hóa rồi lưu vào một vùng nào đó, mà các nhà khoa học còn chưa khẳng định, rất có thể liên quan đến nhiều vùng như thùy trán, thùy thái dương, đồi thị, hải mã…của nó. Đến lúc ta muốn nhớ lại, tựa như làm động tác “click” chuột máy tính lập tức những gì đã lưu giữ được truy xuất từ các kho và chuyển đến các trung tâm phát ngôn và vận dụng ở các vỏ não tương ứng để thực hiện thông tin…Đó là cái mà người ta gọi là trí nhớ.

Trí nhớ không vĩnh cửu. Để càng lâu, nó càng mờ nhạt, đến một thời điểm nào đó, gọi nó không ra trình diện nữa, vì bị thời gian xóa mất rồi. Ấy là quên.

Nhớ và quên ở mỗi người một khác, cũng như hệ số thông minh hay nét mặt mỗi người không giống nhau. Trí nhớ tốt sẽ rất có lợi, giúp ích nhiều cho học tập khi còn trẻ, trong công việc lúc đi làm và lợi ích thật không kể xiết. Có những trí nhớ rất khó phai mờ. Cụ X đã 90, nhớ mãi một nụ cười hiền dịu của bà mẹ mất năm cụ là đứa trẻ lên hai. Bà Y không quên nét mặt đểu cáng của tên “yêu râu xanh” toan làm hại bà lúc nhỏ xíu. Đa số cặp vợ chồng nhớ như in “Cái buổi ban đầu lưu luyến ấy, ngàn năm chưa dễ mấy ai quên” (Thế Lữ) của mối tình đầu.

Người ta thường cho rằng trí nhớ rất bền nếu nó đầy ấn tượng, in đậm hoặc gặp hàng ngày, nhưng cũng không nhất thiết phải thế. Gặp hàng ngày đấy, nhưng hỏi, mấy ai nhớ trên hai đồng tiền có hình vẽ gì. Tương truyền, nhà bác học Lê Quý Đôn, trên đường đi sứ sang Tàu nghỉ qua đêm ở một ông chánh tổng (hồi ấy chưa có khách sạn 5 sao), tò mò đọc quyển sổ ghi nợ thuế thân của ông ta. Hàng nghìn suất đinh, đâu ít. Đi sứ về, khi Lê Quý Đôn ghé qua, ông ta khóc khóc mếu mếu cho hay nhà bị cháy, điều ông ta lo hơn cả không phải là tài sản bị mất mà là quyển sổ nợ thuế, căn cứ đâu mà đòi. Lê Quý Đôn cười, bảo ông ta mang sổ trắng ra, đọc vanh vách cho ghi lại, không sót một con số, một cái tên. Vậy, đâu phải quyển sổ ghi nợ tuy chẳng phải là một tác phẩm văn chương tuyệt tác hấp dẫn thế mà Lê Quý Đôn tiên sinh nhớ mãi?

Chắc bạn sẽ bảo, truyện xưa, chỉ là truyền thuyết. Thì đây, chuyện vừa xẩy ra tại Hà Nội. Trung tuần tháng 3, ông Eran Katz, một học giả Israel, người có tên trong Sách kỷ lục Guinness biểu diễn trước cử tọa khả năng đọc lại 500 con số một khán giả đưa ra chỉ sau một lần nghe. Những con số khô khan ấy chẳng in đậm ấn tượng nào.

Nhớ thì không giải thích được thì quên cũng tương tự, ở mỗi người mỗi khác. Nhưng quên thường cũng có nguyên nhân. Cái gọi là “đãng trí bác học” về tính hay quên, đi giầy chiếc đen chiếc trắng chẳng qua là các vị đầu to mắt cận ấy dành tất cả trí tuệ cho nghiên cứu khoa học mà quên ba cái chuyện lẻ tẻ đó thôi.

Nói như vậy thì quên cũng là một thành phần của nhớ. Hệ thần kinh tự bảo vệ mình bằng cách quên. Thông thường, nó biết cách xóa những thông tin ít liên hệ với những thông tin khác mà nó “cảm thấy” không quan trọng. Chẳng biết câu thơ “Tôi hay quên nghĩa là tôi đã nhớ/Phải có gì để nhớ mới hay quên” xuất xứ từ đâu, nhưng quả là đúng. Tất nhiên, cũng “quá thể đáng” nếu sự nhớ và quên mất cân bằng đến mức nguy hiểm như ca dao:

 “Nhớ ai nhớ mãi thế này,

Nhớ đêm quên ngủ, nhớ ngày quên ăn”.

Cho nên, hãy nhớ những gì cần nhớ, quên những cái nên quên… Song trong Tâm lý học có quy luật “Càng cố quên thì lại càng nhớ mãi”. Đó là nghịch lý của những cuộc tình dang dở.

Vẫn biết rằng cố quên là sẽ nhớ,

Nên dặn lòng, cố nhớ để mà quên!