Sợ Cá Mập Thì Đừng Ra Biển

Người ta biết cách làm cho cuộc tình lên cao vút(extreme) nhưng không phải ai cũng biết cách làm sao để đẩy giá một tác phẩm hội họa lên cao ngất trời mây.Làm sao để cuộc tình lên cao vút ? Đây thật sự là một bài toán khó cho hội họa VN cất cánh,và nếu muốn cải thiện được tình hình, không có cách nào khác là ta phải tự xông ra thế giới ,bởi nguyên lý đã có từ xưa: phải có khách hàng lớn mới có nghệ sĩ lớn.Vì thế vào tháng 5 tới,Phương sẽ một mình xông ra biển lớn.Phương sẽ có cuộc trưng bày các tác phẩm hội họa quan trọng tại Hồng Kông.Có một Blogger nào đó ở trên này đã nói : Sợ cá mập thì đừng ra biển.Nhưng theo Phương thì không phải loài cá mập nào cũng nguy hiểm.Phương đã trang bị cho mình một suy nghĩ : Dù thành công hay thất bại cũng sẽ không quan trọng lắm,quan trọng là mình phải có tiếng nói của mình ,ít nhất là trong khu vực Đông Nam Á,hơn là những chuyện đua chen nhỏ nhặn với các đồng nghiệp sau lũy tre làng với những giá trị ảo.

Nếu chỉ đơn thuần đem ra bán một bức tranh của một họa sĩ Việt Nam cho dù là đẹp mấy ,có thể được gật gù sái cổ, khen hay cả ngày đi nữa, nhưng cũng khó mà được người ta ganh đua trả cao dần lên. Vì sao ? Vì đám nhân quần luôn cần có huyền thoại đi kèm theo, bán cả tranh lẫn huyền thoại thì bao giờ cái giá khởi xướng cũng đã ngật ngưỡng ngay từ đầu.Nhìn vào lịch sử hội họa,người ta nghiệm thấy,số phận của các họa sĩ càng bi thảm bao nhiêu thì tranh của các ông ấy càng đắt giá bấy nhiêu ,bởi các đại gia quyết tâm dốc hầu bao mua bằng được nhằm thoả mãn cơn khát và cơn thể hiện đẳng cấp sành điệu. Công thức mà các hãng đấu giá thuộc nằm lòng là : nghệ thuật + huyền thoại + sự xả thân vì lý tưởng nghệ thuật cao cả.Nắm được tâm lý này,các hãng bán đấu giá luôn săn tìm những tranh đã nổi tiếng theo quy trình: tranh + tác giả + huyền thoại.Họ biết cách tăng thêm huyền thoại cho bức tranh, mà huyền thoại ở đây lại có thể quy ra ngân phiếu.Đó cũng là lý do có thể hiểu được tại sao những bức tranh giả Bùi Xuân Phái xấu thê thảm như thế mà Sotheby's và Chritie's vẫn bán được giá cao ngất trời mây.

Một yếu tố nữa quan trọng đến mức không thể thiếu được đó chính là chọn hãng đấu giá bởi các hãng này mới có đủ kỹ nghệ quảng cáo, lăng xê, đánh bóng huyền thoại đồng thời đảm bảo mọi chi tiết, kỹ thuật và pháp luật để làm yên tâm các câu hỏi của khách hàng: Nhỡ tranh giả thì sao? Hãng có các chuyên gia và máy soi hàng đầu thế giới . Nếu lý lịch tranh có chỗ mờ ám? Hãng có đội ngũ luật sư riêng chuyên lo việc chống đỡ vấn đề này. Thế còn vận chuyển tranh (nếu mất, nếu xây xát)? Hãng gọi bảo hiểm… Tóm lại, Người mua rất yên tâm với những hãng đấu giá danh tiếng,và giầu có ,trong trường hợp tranh bị tố cáo là giả mạo,hãng có trách nhiệm đền bù thỏa đáng.

Về phía người sở hữu tranh gửi tham gia đấu giá cũng nên hiểu rằng ,nếu bán được tranh ,sẽ không có chuyện khôn vặt kiểu thu lợi từ gốc đến ngọn.Tuy nhiên, dù người sở hữu tác phẩm có bị chặt chém đi bao nhiêu phần trăm đi nữa thì vẫn thu được bộn tiền và thắng đậm hơn nhiều so với cách mần ăn riêng lẻ kiểu hàng xén ở quê nhà.

Trong các cuộc đấu giá tranh ở khu vực Hong Kong, Singapore, Ma Cao, Thượng Hải, Indonesia, Hàn Quốc, v.v..., giá tranh (code) của Việt Nam thường về bét nhất.Theo nhiều giám tuyển nghệ thuật (curator), không phải các họa sĩ và tác phẩm Việt Nam thiếu tài năng mà là do thị trường tranh không kiểm soát được, những họa sĩ thế kỷ 20 thường bị làm giả . Những họa sĩ đương thời thì bị làm nhái hoặc chính các họa sĩ tự nhân bản tranh của mình.Tại Indonesia, những danh họa đương đại của họ có thể bán bức tranh với giá trên 100.000 USD, thậm chí ,gần đây,(10/2008) một họa sĩ đương đại còn khá trẻ người nước này đã đạt ngưỡng 1 triệu USD thông qua một cuộc đấu giá.Còn Việt Nam thì sao ? Xem ra,các nhà sưu tập VN chỉ giỏi việc "loa đèn kèn trống" cho những việc vặt trong quốc nội,và tranh dành nhau con cá nhỏ trong một cái ao nhỏ ,nhưng ở những sân chơi lớn tầm Quốc tế thì lại đành bó tay,nhường quyền kiểm soát cho người nước ngoài ,họ đã đến VN mua tranh chép lại của nhiều họa sĩ, đem về nước họ,đưa lên sàn đấu giá với giá bán của tranh thật. Xem thêm bài phỏng vấn Bùi Thanh Phương : Việt Nam chưa biết làm giá cho họa sĩ.