Nhớ về hương lúa Thái Bình

Nhớ về hương lúa Thái Bình

Tôi sinh ra ở một làng quê nhỏ, nơi có con sông Trà Lý thơ mộng chảy qua. Mẹ tôi thường nói tôi sinh vào cuối mùa xuân, đúng vào mùa lúa reo xanh. Có lẽ chính vì thế, từ khi chào đời cùng với dòng sữa và tiếng ru ngọt ngào của mẹ, tôi đã được bao bọc bởi hương lúa dịu êm.

Khung trời đầu tiên còn đọng lại trong trí nhớ đầu tiên của tôi là mênh mang một màu xanh và cánh đồng bát ngát, chiếc Cầu Cất bắc qua sông Trà Lý, cánh diều trắng và những con thuyền lấy cát, “món ăn” mà tôi thích là những quả sung, quả ổi hay quả mít mới ra thôn quê. Trò chơi đầu tiên mà tôi tham gia chính là trò đuổi bắt hay chốn tìm bên đống rơm nếp ngày mùa thơm nức. Đôi khi, chúng tôi bắt gặp được một ổ trứng gà trong đống rơm, có khi lãng quên đi, đến lúc gà mẹ dẫn về sân một đàn gà con kêu liếp chiếp thì cả nhà mới biết.

Vào mùa gặt, tôi thường theo các bạn trong xóm đi mót thóc, ẩn trong những gồi rạ là những bông lúa dù bé nhỏ cũng là niềm vui lớn lao của chúng tôi. “ năng nhặt chặt bị”, mẹ thường bảo vậy, nên tôi đi mót rất chăm chỉ, ở những nơi mọi người bó lúa hoặc chất lúa lên xe thồ…, là nơi có nhiều thóc rơi. Những hạt thóc rụng như thế thường rất “mẩy”, bọn trẻ chúng tôi thường lấy đất sét nhão chấm những hạt thóc vàng óng đó và mang về đãi. Tôi và hai em gái đã nuôi được nhiều gà, vịt từ số thóc mót ấy. Sau mỗi lần bán gà, vịt, mẹ thường mua cho anh em tôi những bộ quần áo mới, những đồ dùng học tập.

Và mùa Đông tới, mùa Đông trong trí nhớ của tôi dường như rét hơn bây giờ. Rét căm căm, gió tạp vào mặt càng làm rét buốt hơn. Vậy mà mẹ vẫn phải sục chân xuống nước, xuống bùn lạnh cóng, gặt về những bó lúa vàng, nặng trĩu. Còn chúng tôi, được náu mình trong ổ rơm góc nhà tránh rét. Để làm được chiếc ổ rơm này, cha tôi phải chọn những đám rơm nếp sạch nhất, phơi khô, sau đó rải thành một tấm nệm dầy ở góc nhà. Tôi thường nằm thật yên lặng, úp mặt xuống tấm nệm rơm đó hít đầy lồng ngực, hương thơm ngọt ngào của rơm nếp và hơi nóng ấm của rơm truyền sang tôi từ lúc nào, làn từ chân đến đầu, ru tôi vào giấc ngủ êm đềm. Sau này, được đắp chăn bông, chăn len, nằm nệm mút, ga ấm hơn nhiều, tôi cứ thấy thiếu vắng mùi ổ rơm nồng ấm thân thuộc ấy.

Con đường đến trường học của tôi dọc qua cánh đồng, ven theo con sông Trà Lý. Chính vì thế, tôi có thể cảm nhận và phân biệt rõ hương lúa khi đang trổ đòng khác với hương lúa khi đang ngậm sữa hay khi lúa đã chín. Những chiều mùa đông mưa rét, khi đi qua cánh đồng, tôi thường phải bỏ dép ra lại bộ. Bàn chân dầm trong nước lạnh buốt nhưng hương lúa khi đó dường như nồng hơn. Những bông lúa nếp trĩu hạt, vàng óng như chuỗi cườm đung đưa trước mắt như những bàn tay khẽ vẫy, an ủi, động viên tôi. Vào những ngày đó, bọn trẻ nông thôn chúng tôi rất thích ăn thóc nếp rang hay gọi là cắn chắt. Những hạt thóc nếp vừa rang xong, nóng hổi, nở bung như những bông hoa trắng lấm tấm, dòn tan. Nhưng “ mưa rét là chuyện của trời”, với chúng tôi nằm trong chăn và cắn chắt là môt niềm thích thú. Tôi lớn dần qua từng mùa lúa, đến lúc phải rời xa cha mẹ và hai người em gái đi học đại học, rồi đi làm. Mỗi mùa lúa chín, tôi nhớ nôn nao mùi hương đồng nội quen thuộc và thường mơ được ăn bát cơm trắng thơm phức ngày mùa. Ngày xưa nhà nghèo, thường phải ăn cơm độn khoai, độn sắn, đến ngày mùa mới được ăn bát cơm trắng, không có thức ăn gì ngoài cá tép cha tôi cất võ bè được, anh em tôi ăn bốn, năm bát, no rồi mà vẫn thấy ngon. Mới rồi tôi được về thăm quê sau bao năm tha phương để học tập và lao động trên mảnh đất Sài Gòn tràn đầy những cạm bẫy nhưng cũng nhiều cơ hội để khẳng định bản thân. Lại đi qua con đường với những cánh đồng lúa bát ngát. Những kỷ niệm tuổi thơ “ùa” về, tôi như thấy cảnh bà nội đang ngồi trong bếp nấu ăn, ánh lửa hồng làm khuôn mặt của bà như trẻ lại. Nồi cơm đang được vùi trong đống tro rơm thơm nồng. Khi bắc ra, bà khẽ hớt lớp cơm trên cùng có vương ít tro bếp, rồi lấy đũa cả đánh tơi nồi cơm, hương cơm bốc ra thơm nức. Trong hương thơm ấy, đợm cả hương của rơm nếp…tôi về đến làng vào lúc chiều tối, vậy mà làng xóm yẫn yên tịnh, không thấy vương làn khói mỏng quen thuộc ngày nào, những cây rơm chỉ còn lác đác. Tôi xuống xe chạy ào vào bếp, mẹ tôi đang nấu cơm trên bếp than ( bếp khò ). Tôi ngạc nhiên hỏi: “ sao mẹ phải nấu cơm bằng bếp than?”, mẹ tôi mỉn cười bảo: “ bây giờ ở quê mình, cả làng nấu bằng bếp than hết cả rồi, con à”, tôi lại hỏi: “ thế còn rơm rạ thì để đi đâu ạ?”, rơm rạ, bây giờ người ta thường đốt luôn ở cánh đồng để cho đất tốt thêm” – mẹ tôi trả lời ngay. Sang hôm sau, tôi sang nhà Chú họ chơi, Chú khoe: “ mấy năm nay được mùa nên nhà Chú đã sắm được tivi, quạt điện, bếp ga và cả nồi cơm điện nữa”. Nồi cơm điện ư?, tôi tự hỏi khi tựa lưng vào đống rơm bên cạnh.

  Chưa lúc nào tôi nhớ bà như lúc này, tôi rút ào một nắm rơm to, mùi rơm bốc lên ngọt ngào và chạy vào bếp: “ mẹ ơi, mẹ để con nấu cơm cho”. Mẹ tôi bảo: “ bếp than mẹ đã quạt cháy hồng rồi, đây này”. “ không, con nấu bằng bếp rơm cưa ạ”. Tôi sung sướng ngồi bên bếp lửa, những ngọn lửa nhẩy nhót như múa vui, hương lúa ngào ngạt quanh tôi và thấy đâu đây đôi mắt đang nheo cười của bà…tôi thì thầm khẽ gọi: “ bà ơi! Cháu đã về”.

Hồng Quân