U Minh

Những khoảnh tràm nhỏ. Không như Đặng Vương Hưng viết: "Những cánh rừng ngút mắt đất cà Mau/ Nơi câu thơ cô gái dắt qua cầu/ con sông gẫy và mặt cầu đã vỡ".

Sáng, đi vô xã Khánh An, huyện U Minh. Chừng 11 giờ thì cái loa đầu bờ kênh bắt đầu chương trình buổi trưa. Đài U minh lấy bài hát phổ thơ Kwan làm nhạc hiệu: "U Minh bốn bề là tràm, chẳng biết tháng nào hoa nở". Trong này anh Sáu ôm đàn, mọi người ngâm nga: U Minh bốn bề là sậy, chẳng biết tháng nào trổ bông.

Nhà anh Sáu nằm  ven bờ kênh. Lá cây và than bùn đã tạo nên những dòng kênh nước đỏ  đặc trưng của vùng rừng tràm (chủ yếu là sậy) này. 

Ngồi ven kênh, Đặng Huỳnh Lộc nói coi bạt ngàn vậy chớ dân khổ lắm. 

Gần 20 năm trước, sau chục năm là phóng viên ở chiến trường K, Lộc trở về báo Minh Hải . Mấy tháng trời lội vô U Minh viết bài về nông dân. Nhưng phóng sự "Người nông dân không đất" bị gác, không đăng. Anh bèn gửi cho Thủ tướng Võ Văn Kiệt, kèm theo một bức thư. Nhận được cái bài phóng sự không đăng ấy, ông Kiệt chỉ đạo thanh tra. Lập tức nhà báo Đặng Huỳnh Lộc nhận được lệnh: "cấm di chuyển ra khỏi thị xã Cà mau".

Làm báo mà cấm ra khỏi thị xã thì sao mà làm? Lộc bỏ nghề đi làm ăn nuôi vợ con, rồi trở thành phóng viên báo Pháp Luật TPHCM.

Tới giờ, U Minh vẫn nghèo. Mình nhìn cái lớp học bảng đen thành bảng xám, tứ bề gió lùa mưa tạt và nghĩ nếu cu Hưng con mình cũng phải học trong một lớp học như vậy thì sao nhỉ?

Cá tôm giờ cũng không còn nhiều như xưa, dù ven kênh nhà ai cũng có một cái vó.

Chủ nhà hỏi lặn lội vô tới đây rồi,  giờ kiếm cái gì lai rai chút nghen? Mình dễ tính gật đầu, tức thì chỉ một lát sau có cá lóc nướng trui, lẩu mắm sặt lục bình, cá hấp hèm. Rượu đế thì nhiều như nước U Minh vậy.

Trên mặt đất là một mỏ than bùn lộ thiên, mấy năm trước, có nơi nó cháy tới 6 tháng, không cách nào dập.

Than bùn không giữ được nước, người dân muốn làm ruộng phải đào những con kênh, móc than lên, nhưng nhà nước không cho đào, sợ vì phèn. Trong khi đó, nếu đào, với 0,6m than bùn phía trên, mỗi ha người dân có thể bán mấy trăm triệu, đổi đời, sau đó thì trồng được lúa.

Những ngày ở Cà Mau thức dậy cùng với nắng vàng đầu đông nơi cuối đất, những ngày lội rừng, rượu đế và vọng cổ. Nhưng hình như chỉ nghe được những khúc buồn.