Tử hình, nên chọn cách nào?

Tử hình, nên chọn cách nào?

Việc thi hành án tử hình bằng cách nào để cùng một lúc đáp ứng được hai yêu cầu là vừa đảm bảo tính răn đe, lại vừa không tàn nhẫn luôn là vấn đề gây tranh cãi trong nhiều năm qua. Tại kỳ họp QH lần này, dự thảo Luật Thi hành án Hình sự được trình đã trực tiếp động chạm đến nội dung nhạy cảm đó. Thời Đại có cuộc phỏng vấn bà Lê Thị Nga, Phó chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội về câu chuyện phức tạp trên.

Cả bắn lẫn tiêm thuốc độc

- Nghị quyết 08 và Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị đã yêu cầu các cơ quan chức năng đến năm 2010 phải trình ra được một đề án tương đối rõ rệt về thay đổi cách thức thi hành hình phạt tử hình. Dự luật Thi hành án Hình sự trình Quốc hội lần này thể hiện tinh thần đó như thế nào, thưa bà?

- Trên thế giới hiện có rất nhiều hình thức thi hành án. Có những nước và vùng lãnh thổ dùng hình thức treo cổ, còn có khoảng hơn 70 quốc gia thi hành bằng xử bắn, có nước sử dụng hình thức phòng hơi ngạt, tiêm thuốc độc...

Theo quy định tại điều 259, Bộ Luật Tố tụng Hình sự Việt Nam hiện hành thì hình thức thi hành án đối với án tử hình là xử bắn. Đối với chúng ta, tư tưởng chung khi xây dựng luật là sẽ có một số thay đổi so với hiện nay về vấn đề thi hành án tử hình.

- Cụ thể là sao, thưa bà?

- Dự luật lần này có đưa ra hai hình thức thi hành án đối với án tử hình, đó là vừa xử bắn, vừa tiêm thuốc độc.

Thiếu pháp trường

- Thưa bà, đâu là lý do của việc hạn chế thi hành án bằng hình thức xử bắn?

- Trong quá trình thi hành thì không thể phủ nhận những ưu điểm của hình thức xử bắn. Nếu so với một số hình thức khác như treo cổ, phòng hơi ngạt...thì hình thức này ít tàn nhẫn hơn. Ngoài ra nó có tính phòng ngừa tương đối cao, và phương tiện công cụ cũng sẵn có.

Song, hiện nó bộc lộ bất cập lớn nhất là chúng ta thiếu trầm trọng pháp trường. Hiện nay, cả nước chưa đến 10 tỉnh có pháp trường cố định. Còn những địa phương không có pháp trường thì rơi vào tình trạng nay bắn chỗ này, mai bắn chỗ kia. Thậm chí có tỉnh nơi bắn cách xa hàng trăm km so với địa bàn của mình.

Chưa hết, ở một số nơi chính quyền địa phương còn không đồng ý xây dựng pháp trường vì tâm lý người phương Đông không muốn trên địa bàn mình quản lý có nơi xử tử hình.

Một vấn đề nữa cũng không kém phần quan trọng là ảnh hưởng về mặt tâm lý, tinh thần đối với cán bộ trực tiếp làm nhiệm vụ thi hành án. Thi hành án tử hình bằng xử bắn thường gây ra một cảm giác đau đớn, căng thẳng rùng rợn cho cả người bắn và bị bắn.

Thứ ba là hình thức này cũng tốn kém, ngay từ khâu chuẩn bị, bảo vệ, rồi di chuyển...Tất nhiên cũng phải nhắc đến một lý do nữa là, hiện nay trên thế giới đang có xu hướng dần loại bỏ những hình thức thi hành án tử hình mang tính tàn nhẫn.

- Ngoài phương pháp thay thế nêu  trên, cơ quan trách nhiệm có tính đến những hình thức thi hành án nào khác không, thưa bà?

- Người ta cũng nghĩ đến hình thức phòng hơi ngạt, nhưng nhược điểm của phương án này là rất tốn kém, ít nhất phải mất khoảng 300.000 USD mới có thể xây dựng được một phòng như vậy. Mặt khác khả năng an toàn cũng không cao vì có thể rò rỉ khí độc ra ngoài, gây ảnh hưởng đến người trực tiếp thi hành án.

Còn một hình thức nữa là ghế điện, nhưng cách này cũng không khả thi vì nó vẫn mang tính chất tàn nhẫn. Hơn nữa, do sức khỏe mỗi người một khác nên có người ngồi ghế điện giật từ ba đến bốn lần mới chết, như vậy càng khiến cho người bị tử hình đau đớn kéo dài. Theo tôi, có lẽ ưu việt nhất là hình thức tiêm thuốc độc.

-Vậy đâu là lợi ích của việc thi hành án bằng hình thức tiêm thuốc độc, thưa bà?

-Việc tiêm thuốc độc theo tôi sẽ đạt được mục tiêu nhân đạo là hạn chế gây đau đớn cho người bị thi hành so với các hình thức khác. Tiêm thuốc độc bảo đảm chết rất nhanh và thi thể vẫn toàn vẹn, đồng thời giảm áp lực tâm lý cho người trực tiếp thi hành án.

Hơn nữa, chúng ta không phải tốn kém để xây dựng pháp trường, lại đơn giản hóa được công tác tổ chức thi hành án. Pháp trường lúc này không phải là ngoài trời mà có thể ở trong nhà, hoặc có thể dùng một chiếc xe lưu động chạy ngay trong phạm vi trại giam.

Bất cập vẫn tồn tại

-Thưa bà, hình thức thi hành án bằng tiêm thuốc độc đã đáp ứng được yêu cầu về nhân đạo cũng như tiết kiệm chi phí, vậy vì sao vẫn duy trì đồng thời hình thức xử bắn?

-Biện pháp thi hành án chủ yếu sẽ bằng tiêm thuốc độc. Còn những trường hợp đặc biệt, cần trấn áp mạnh mẽ tội phạm, hoặc khi đất nước rơi vào tình trạng khẩn cấp, ví dụ như có chiến tranh, hay có nguy cơ đe dọa đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội thì vẫn dùng hình thức xử bắn.

-Như vậy, thưa bà, cơ quan chức năng sẽ vừa mất thêm thời gian phân loại tiêu chí áp dụng hình thức thi hành án, và cũng chưa chắc đã đạt được yêu cầu đề ra?

-Đúng thế, nếu duy trì cả hai hình thức thì rõ ràng không khắc phục được những bất cập như tôi đã nêu. Lúc này, bên cạnh việc áp dụng hình thức tiêm thuốc độc thì chúng ta vẫn phải duy trì hệ thống trường bắn, vẫn phải có đội ngũ cán bộ xử bắn. Khi ấy sẽ nảy sinh suy nghĩ ai được ở trong đội thi hành án bằng tiêm thuốc, ai phải ở đội trực tiếp xử bắn...Rồi ai bị thi hành bằng hình thức xử bắn, ai bị xử bằng tiêm thuốc độc cũng sẽ là vấn đề gây tranh cãi.

-Nguyên nhân của sự lần lữa này là gì, thưa bà?

-Vấn đề là chúng ta chưa có kinh nghiệm đối với hình thức này. Tuy dự thảo quy định là vậy, nhưng hiện nay việc đề xuất thêm hình thức tiêm thuốc độc cũng chưa được Chính phủ báo cáo một cách cặn kẽ như kinh nghiệm của thế giới thế nào, những khó khăn vướng mắc, và quá trình triển khai thực hiện ra sao...

Vì vậy tôi đang nghĩ đến giải pháp là Chính phủ trước mắt cứ nghiên cứu kỹ đi, phân tích những mặt được, mặt không được và khả năng liên quan, chi phí cho một phiên thi hành án tốn kém bao nhiêu, khó khăn như thế nào, xem có thể áp dụng được ở Việt Nam không... sau đó nếu thấy áp dụng được thì chuyển hẳn sang hình thức tiêm thuốc độc.

- Nhưng Dự thảo Luật đã được trình rồi, thưa bà, liệu thời gian có kịp để các đại biểu Quốc hội nghiên cứu và đưa ra quyết định?

- Dự thảo Luật Thi hành án Hình sự trình tại kỳ họp lần này chỉ để thảo luận, còn vào giữa năm sau mới thông qua, thời gian đó vẫn đủ để nghiên cứu thay đổi được. Tôi nghĩ rằng việc này cũng không quá khó khăn.

Hoặc có một cách khác để quyết định vấn đề này thông qua việc QH sẽ ra một Nghị quyết để thực hiện theo lộ trình, hay thí điểm, rồi đến năm nào đó thì chuyển hẳn sang áp dụng hình thức tử hình bằng việc tiêm thuốc độc.

-Xin cảm ơn bà!

Lê Minh (thực hiện)