Kỳ II - Bốc Mả

Bốc mả còn gọI là sang cát, sang áo, tắm rửa, xây nhà mới cho người chết… là công việc của gia đình, con cháu làm cho ngườI thân sau khi nằm xuống đã đủ thờI gian 3 năm hay lâu hơn nữa, khi thịt ngườI đã chết tiêu đi hết chỉ còn lạI xương cốt, bốc lên rửa sạch cho vào tiểu sành và chôn chặt, xây thành mộ.

Tính đến nay ông Nghiên đã nằm xuống gần đủ 6 năm rồI, thờI gian này theo phong tục ở vùng quê Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc là vừa phải… vì đất ở đây tốt nên giữ nước, thịt  lâu tiêu, xương không bị mọt….nhưng phong tục cũng khắc nghiệt vớI những gia đình khó khăn nếu không đủ tiền bốc mả thì dù có đủ thờI gian bốc họ cũng chưa làm được mà có thể để đến 10 năm, 20 năm mớI làm được cho ngườI thân…lễ bốc mả có thể diễn ra từ 2 đến 3 ngày, ăn uống ê trề hàng trăm mâm, nếu không dân làng sẽ cườI trách….

Từ mấy ngày trước khi bốc mả, con cháu nhà ông Nghiên đã điện thoạI khắp nơi, đi mờI các ông bà, chú bác, anh em trong họ nộI,, ngoạI xa gần…đến đêm ngày 21 sáng ngày 22 âm lịch này là tiến hành tắm rửa cho ông Nghiên, tốI ngày 20 họp gia đình hơn chục ngườI, phân công cụ thể từng công việc, vậy là sáng sớm ngày 21 các con, cháu đã hồ hởI đi gọI ngườI, thuê rạp, bàn ghế, bát đũa, mổ con lợn hơn1 tạ, đặt gà, thịt bò, đi chợ mua rau quả….mỗi ngườI một việc rộn ràng chuẩn bị vài mâm cơn cho tốp thợ căng bàn ghế, thợ xây, thợ mổ lợn…( gọI là thợ nhưng toàn là ngườI hàng xóm xung quanh và con cháu trong nhà).

BuổI chiều anh em họ hàng ở làng trên, xóm dướI, Hà Nội, Hải Dương... bắt đầu kéo về mỗI lúc một đông, các thủ tục làm lễ, thắp hương….chiều hôm đó đám thợ nấu cơm lạI tiến hành chuẩn bị cho vài chục mâm nữa, khách chiều nay chủ yếu là con cháu trong nhà, họ hàng xa gần, và các thợ nấu ăn, thợ xây , thợ bốc mộ…

Gần tốI là các bà, các mọ (cụ) làng trên xóm dướI mặc áo dài nâu sòng đến thắp hương, tụng kinh, lái đò bắc cầu theo phong tục ở đây để chuẩn bị đưa ngườI xưa lên bờ…nghi thức diễn ra trong thờI gian khoảng 2 giờ, khi kết thúc ngườI nhà lạI chuẩn bị 5 mâm cơm lên cho các mọ ăn trước khi về… khi các mọ về thì ngườI nhà lạI chuẩn bị 5 mâm cơm nữa cho những ngườI trực chuẩn bị đến giờ qui định đi ra phần mộ để tiền hành tắm rửa cho ông Nghiên…các vật chuẩn bi cho nghi lễ cũng đã sãn sàng, Tiểu, nước hồI, rượu, vàng mã, mâm cơm tế lễ…

Các mọ đọc kinh niệm phật, chèo thuyền, bắc cầu cho ông Nghiên lên bờ...

Em ruột và con cháu túc trực suốt đêm để làm lễ...

 Đêm đầu đông giữa cánh đồng gió hun hút, lạnh thấu ngườI, mọI ngườI mặc áo trong, áo ngoài lầm lũi đi ra nghĩa địa, dẫn đầu đoàn ngườI là anh con trai trưởng Nguyễn Trọng Tuấn sinh năm 1962 (trên là 2 chị gái) lạnh như vậy mà anh Tuấn mặc độc có cái áo may ô mỏng tan vẫn phăng phăng  hướng về phía trước mà không thấy cái lạnh…đến nơi mỗI ngườI một việc, chuẩn bị đèn điện, cuốc sẻng bắt đầu những nhát cuốc đầu tiên vào ngôi mộ thì các con gái của ông Nghiên bắt đầu khóc than như ngườI vừa mớI ra đi…”bố ơi là bố…sao không ở nhà mà lạI ra đồng không mông quạnh thế này …!!”…" bố ơi không ở vớI các con lạI ra nằm sương gốI đất thế này bố ơi…!!!” nghe thật mủI lòng, thế mớI biết tình cảm của con ngườI Việt Nam nặng tình, nặng nghĩa thật, Bố chết 6 năm rồI mà vẫn còn thương tiếc, khóc than thảm thiết như thế đấy.

Công việc bốc mả bắt đầu....

E ơi xương chân Thổ Tang...

Cánh tay Đại Đồng...

Công việc tắm rửa cho ông Nghiên đã kết thúc đúng 1g20p...

Làm lễ tại phần mộ mới.

Lúc này anh Tuấn mớI phát huy hết vai trò của con trai Trưởng trong nhà, quát mấy chị, mấy em không được khóc nữa để cho mọI ngườI làm và chỉ đạo từng công việc cho từng ngườI và quyết định các vấn đề khác…, theo phong tục thì các con phảI trực tiếp bốc xương lên cho ngườI thân….khi ván thiên lộ ra chuẩn bị cho công việc của mình anh tuyên bố…”bá cá vớI các mọ, các bác, anh chị em, mọI ngườI đã chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ để bốc mả cho ông tôi , nhưng tôi sẻ không đeo găng tay làm gì, cho cách trở vì tôi làm cho bố tôi chứ làm cho ai đâu mà sợ..! bố tôi sẽ phù hộ cho tôi” . Nghĩ kể cũng ghê ngườI, nhỡ đâu anh Tuấn bị xước tay trước đó thì sao.? dễ bị nhiễm trùng uốn ván thì khổ cho ngườI nhà, vì một lòng trung hiểu vớI bố mà không hiểu những nguy hiểm trước mắt kia, và có cần nhất thiết phảI thế không nhỉ.??

Ngôi mộ chôn quá sâu ngườI thợ đứng ngập đầu, cái ván thiên vẫn chắc nguyên, đợI đúng giờ tốt đã xem 1g15 p ngườI thợ khó khăn lắm mớI bật được lên… lộ ra những lớp vảI phủ, anh Tuấn xuống lần vạch lớp vảI ra…trong quan tài còn ngập nước,  anh bắt đầu luồn tay xuống từ từ nhấc cái hộp sọ lên đầu tiên, đen như hắc ín đưa lên, anh Tiệp ngườI con út nhẹ nhàng đỡ lấy nhìn nét mặt dưng dưng như muốn khóc… anh đưa hộp sọ vào chậu nước hồI nhẹ nhàng tướI nước lên rửa.. rồI từ từ đưa cho anh Tiếp ngườI con trai thứ 5 để đưa vào tiểu, khi sắp xếp xương cốt vào tiểu phảI làm một cách cẩn thận ngay ngắn, đúng chỗ không được sai, quan niệm là đặt vị trì nằm ngủ cho ngườI thân, nên mọI ngườI qui định, khi hô ĐạI Đồng (xà đạI Đồng) là bên tay phảI, Thổ Tang (xã Thổ Tang) là bên tay trái cho đỡ nhầm. tiếp theo là những khẩu lệnh…Cánh tay ĐạI Đồng, Xương đùi Thổ Tang…cứ răm rắp thực hiện một cách nghiêm túc và linh thiêng không để xót dù chỉ một cái móng tay.

ThờI gian  thực hiện nhanh chóng khoảng 20 p vì xương cốt sạch, đẹp vàng óng, xong việc mọI ngườI cẩn thận đậy nắp tiểu và khiêng về làm lễ hạ huyệt tạI phần đất đã chọn ở một vị trí cách đó chừng 100m…xong mọI thủ tục đoàn ngườI lạI lục đục ra về,. chỉ để lạI mấy cô con gái , con dâu ở lạI thắp hương, cúng khấn và trông coi cho đến sáng … còn công việc làm lễ và chuẩn bị xây mộ sẽ tiến hành vào các ngày tiếp theo…buổI sáng hôm đó anh em, bạn bè của các con, hàng xóm xung quanh, làng trên , xóm dướI đến thắp hương, dâng hoa quả và ở lạI ăn cơm vớI gia đình thật là đông… khi kết thúc công việc tắm rửa, sang nhà mớI cho ông Nghiên vừa tròn 3 ngày…

Thiết nghĩ đây cũng là một nét văn hóa phong tục của một miền quê Việt Nam, thể hiện tình cảm và quan niệm về kiếp luân hồI của con cháu đốI vớI ngườI thân, chết rồI nhưng linh hồn vẫn còn sống trong tình cảm và đờI sống hàng ngày của ngườI thân…nhưng không phảI vì thế mà bất chấp cả đến sự nguy hiểm đến tính mạng khi bốc mả không cần găng tay...chạy theo phong trào, tổn hạI đến kinh tế gia đình một cách không đáng có, để cho ngườI chết  lo nghĩ cho những ngườI đang sống vì phảI trả nợ…!!!

Các em ông Nghiên từ Kinh Môn Hải Dương lên thắp hương tại nhà.

Các mọ làm lễ ngoài phần mộ đang được xây.

Bia mộ ông Nhiên (tức Liên) chưa kịp gắn vào phần mộ