Thư mục: Tổng hợp |
"Bức tranh hay quá nhưng có điểm riêng gì để chứng tỏ đấy chính là Quảng Bình quan hả bác? Nếu bác post thêm một bức ảnh chụp ban ngày về QBQ thì người xem mới thấy đối chứng rõ ràng hơn! " (Comment của Blogger nguyethuthuy vào Entry QUẢNG BÌNH QUAN-KÝ HỌA ĐÊM của Ruchung tôi)
Từ năm 1631 đến nay, trên nền móng Quảng Bình Quan tọa lạc hiện nay từng có 5 quan môn tồn tại do biến thiên của lịch sử:
- Quan môn do Đào Duy Từ xây bằng đất năm 1631, cùng lúc với Lũy Trấn Ninh làm thành lũy phòng ngự chống quân Trịnh trong thời Trịnh - Nguyễn phân tranh.
- Quan môn do Nguyễn Ánh khôi phục lại năm 1801 với tư cách là một điểm phòng ngự quân sự để ngăn chặn cuộc tấn công cuối cùng của Tây Sơn, Quang Toản.
- Quảng Bình Quan do Minh Mạng xây lại bằng gạch đá năm 1826, có lẽ để bảo tồn di tích và tưởng nhớ tiền nhân, vì thời điểm này đất nước đã thống nhất. Tuy nhiên, năm 1954 quân đội Pháp đã phá hủy khi họ rút khỏi Đồng Hới.
- Quảng Bình Quan do chính quyền cách mạng trùng tu sau hòa bình 1958-1960. Năm 1965 bị người Mỹ phá hủy hoàn toàn
- Quảng Bình Quan ngày nay ( được trùng tu 1992)
Trong lịch sử, Quảng Bình Quan được các triều vua nhà Nguyễn rất coi trọng. Năm 1837, đời vua Kiến Phúc, hình tượng Quảng Bình Quan được khắc vào Nghị đỉnh, một trong bộ Cửu đỉnh gồm 9 cái ở Hoàng thành Huế.
Hình tượng Quảng Bình Quan được khắc trên Nghị đỉnh. Ba chữ Hán trong ảnh: Quảng Bình Quan . Quanh hông mỗi đỉnh đều chạm trổ 17 cảnh vật, tổng cộng có 153 cảnh vật được chạm nổi trên Cửu Đỉnh. Đó là các hình ảnh: sông, núi, trăng, sao, cây cối, hoa cảnh, sinh vật, vũ khí, xe, thuyền... tập hợp thành một bức tranh toàn cảnh đất nước Việt Nam thống nhất thời nhà Nguyễn. (Ảnh của Hoàng)
Nghị đỉnh (Ảnh của Hoàng)
Cửu đỉnh là một công trình nghệ thuật bằng đồng gồm 9 chiếc nằm trước sân Thế Miếu, dùng làm biểu tượng cho sự giàu đẹp, thống nhất đất nước và ước mơ triều đại mãi mãi vững bền. Bộ đỉnh được vua Minh Mạng cho đúc, từ tháng 12-1835 đến 6-1837 hoàn thành. Mỗi đỉnh khắc tên một vị vua nhà Nguyễn, là biểu tượng của vị vua đó: Cao Đỉnh (vua Gia Long); Nhân Đỉnh (vua Minh Mạng); Chương Đỉnh (vua Thiệu Trị); Anh Đỉnh (vua Tự Đức); Nghị Đỉnh (vua Kiến Phúc); Thuần Đỉnh (vua Đồng Khánh )và Tuyên Đỉnh (vua Khải Định).Riêng Dũ Đỉnh và Huyền Đỉnh chưa tượng trưng cho vị vua nào. (Ảnh của Hoàng)
N¨m ThiÖu TrÞ thø 2 (1842), vua xa gi¸ b¾c tuÇn, vÞnh ba bµi th¬, cho kh¾c vµo bia dựng ngoµi Quảng Binh Quan:
Bia Quảng Binh Quan hiện bị vỡ (Ảnh của Phương)
Hiện nay, Quảng Bình Quan là di tích lịch sử, văn hóa đã được xếp hạng quốc gia. Trong tâm thức của người Quảng Bình, Quảng Bình Quan đã trở thành biểu tượng văn hóa-lịch sử tỉnh. Tại tỉnh Quảng Bình, hầu hết các sự kiện chính trị, văn hóa, xã hội quan trọng, cũng như các ấn phẩm có quy mô cấp tỉnh đều sử dụng hình tượng Quảng Bình Quan làm logo chính thức.
Phụ lục
Một tham luận của Ruchung tôi tham gia Hội thảo tìm luận cứ khoa học để khôi phục Quảng Bình Quan :
LẠM BÀN VỀ VIỆC CHỌN GIẢI PHÁP KIẾN TRÚC CHO DI TÍCH
QUẢNG BÌNH QUAN KHI CÓ ĐIỀU KIỆN KHÔI PHỤC
Hội thảo khoa học về di tích Lũy Thầy và Quảng Bình Quan đã tìm được tiếng nói chung là nên chọn di tích Quảng Bình Quan để đề xuất khôi phục lại. Khía cạnh này, theo chúng tôi chưa phải là một phát hiện khoa học gì mới mẻ; nhưng nó lại có tác dụng đặt vấn đề cho một nội dung khoa học khác hình thành mà hội thảo này buộc phải tham gia giải quyết. Đó là: nên chọn giải pháp kiến trúc nào cho Quảng Bình Quan khi có điều kiện khôi phục lại di tích này?
Sỡ dĩ chúng ta phải đặt vấn đề này là vì, từ năm 1631 đến nay, trên nền móng di tích này từng tọa lạc 4 quan môn mà chúng ta tin rằng không cái nào giống cái nào hoàn toàn về mặt tạo dáng kiến trúc.
Có thể liệt kê 4 quan môn từng tồn tại ở đây theo trình tự lịch sử như sau:
1) Quan môn do Đào Duy Từ xây cùng lúc với Lũy Trấn Ninh năm 1631.
2) Quan môn do Nguyễn Ánh xây năm 1801.
3) Quảng Bình Quan do Minh Mạng xây năm 1826.
4) Quảng Bình Quan do chính quyền cách mạng trùng tu sau hòa bình 1958-1960.
Do mục đích sử dụng từng quan môn ở từng thời điểm lịch sử khác nhau, kết hợp với ý thức tôn tạo di tích của hậu thế, khiến các quan môn này lần lượt sai lạc nhau đi về mặt kiến trúc, đó là điều không tránh khỏi. Bằng chứng là Quảng Bình Quan do chính quyền cách mạng khôi phục sau hòa bình có nhiều nét khác biệt với Quảng Bình Quan thời Minh Mạng xây dựng, mặc dù lưu ảnh và vật liệu xây dựng Quảng Bình Quan thời Minh Mạng thậm chí vẫn tồn tại cho đến ngày nay.
Mặc dù hai quan môn được xây dựng đầu tiên đến nay không còn để lại một dấu vết gì, nhưng qua vị trí và tính chất của nó, chúng ta cũng có thể suy luận ra được tầm quan vóc của từng quan môn một cách tương đối đúng mà không sợ sa vào võ đoán hoặc tư biện.
Chẳng hạn về quan môn đầu tiên do Đào Duy Từ xây dựng cùng lúc với Lũy Trấn Ninh năm 1631, chỉ có thể là quan môn đồ sộ, bề thế vì một mặt nó phải phù hợp với sự to lớn của lũy, mặc khác nó là cửa ngõ “quốc gia”, là một thứ “ải Nam quan” của Đàng Trong thời bấy giờ.
Sự bề thế của quan môn này chưa thấy có tài liệu cổ nào ghi chép cả, nhưng người ta vẫn có thể thấy được nó một cách gián tiếp qua những dòng miêu tả của giáo sĩ Cadière về cổng vòm ra vào của đồn binh Động Hải trong tài liệu “Những di tích lịch sử ở Quảng Bình”, một cổng ra vào nhỏ hơn rất nhiều so với quan môn kể trên còn sót lại sau biến cố 1774, quân Bắc phá lũy Trấn Ninh thành bình địa.
Hai mươi bảy năm sau, năm 1801, Nguyễn Ánh cho đắp lại lũy này để ngăn chặn cuộc tấn công cuối cùng của Tây Sơn, Quang Toản. Theo đó quan môn này được khôi phục lại với tư cách là một điểm phòng ngự quân sự thực sự.
Hiện nay, để khôi phục di tích Quảng Bình Quan, người ta thường đặt vấn đề nên lựa chọn giải pháp kiến trúc nào trong hai giải pháp còn tồn giữ được hình ảnh. Đó là giải pháp của Minh Mạng có tu sửa lại vào năm 1936 - 1937 và giải pháp sau hòa bình lập lại, mà không thấy đề cập đến các quan môn xa xưa khác đã kể trên.
Tuy nhiên, nếu cứ câu nệ vào bản gốc thời Đào Duy Từ, hoặc ít nhất bản gần gốc nhất thời Gia Long để đạt được yêu cầu tái tạo lịch sử, thì đó cũng chỉ là một sự không tưởng trong điều kiện tư liệu thiếu thốn hiện nay.
Để khôi phục lại di tích Quảng Bình Quan, tôi nghiêng về giải pháp kiến trúc tái tạo lại Quảng Bình Quan đã được nhân dân Đồng Hới Quảng Bình trùng tu sau hòa bình lập lại vì những lí do sau đây:
Trong ngôn ngữ tái tạo di tích, có một nét nghĩa được chấp nhận là tôn tạo di tích cho gần gũi với thời đại. Quảng Bình Quan thời Minh Mạng được khôi phục lại từ Quan môn thời Đào Duy Từ - Gia Long nhưng chứa đựng trong đó không ít những chi tiết tôn tạo mà vẫn được nhân dân đương thời chấp nhận.
Quảng Bình Quan do nhân dân Đồng Hới - Quảng Bình khôi phục lại năm 1958- 1960 có một số chi tiết được tôn tạo lại, như chúng ta đã biết và cũng được nhân dân Quảng Bình chấp nhận, thậm chí đã trở thành biểu tượng chính thức của tỉnh Quảng Bình trong tâm thức của nhiều thế hệ người dân Quảng Bình.
Nếu nói rằng phục hồi di tích cần phải tiến gần đến sát bản gốc, đó là theo giải pháp kiến trúc của Minh Mạng vì đó là lịch sử, mặc dù đã có nhiều yếu tố tôn tạo; vậy thì, theo thiển ý của tôi, Quảng Bình Quan được khôi phục sau hòa bình cũng đã lùi vào lịch sử so với ngày nay rồi. Thế tại sao chúng ta tôn trọng giá trị lịch sử tôn tạo này mà không tôn trọng giá trị lịch sự tôn tạo khác, trong khi sự tôn tạo sau chẳng những tồn giữ được tinh túy của di tích mà còn làm bay bổng thêm giá trị của di tích.
Mặt khác, nếu khôi phục lại Quảng Bình Quan theo giải pháp Minh Mạng thì đó cũng mới chỉ là sự khôi phục nửa vời so với lịch sử. Và chắc chắn nó sẽ gây ra nhiều xáo trộn trong tâm thức của người dân Đồng Hới Quảng Bình về một biểu tượng thân thuộc của mình, đã thành niềm khao khát cần khôi phục.
nguyenthuthuy 14:43 27-11-2009
phambachieu 22:45 26-11-2009
Ruchung thân yêu
Cho mình được nói đôi dòng về suy nghĩ của một người con tuổi ấu thơ đã sống gần Quảng Bình quan. Cho mình nói về nỗi niềm thất vọng khi nhìn thấy QBQ được phục chế to cao hơn, màu mè hơn, và đau nhất là trát lớp vữa ở ngoài làm nó mới hơn, tân kỳ hơn vừa nhìn là thấy cái chùa cổ xây cột bê tông và được thăp không phải bằng nến mà bằng đèn điện vậy.
Nếu được phục chế năm 1958-1960 đi nữa thì cũng phục chế trên nền cũ chứ Pháp không thể phá hết QBQ được. Mình chắc điều ấy vì cây đa đại thụ bao xung quanh với những tay dài lớn và rễ buông xuống quấn lấy QBQ còn được treo 1 cái biển kiểu chứng tích tội ác quân Pháp: (đại ý) Cây đa này td Pháp đã treo cổ nhiều chiến sĩ CM VN. Và nữa là gạch xây to bản không có ximăng nên nhìn vào đã thấy cái gì đó rất Hội An, rất Bao Vinh (Huế), rất cổ...Nói thật nhìn là mê. Còn ngày nay nhìn là không thể mê được. Nó tân cổ giao duyên trong khi mục đích là phục cổ.
(XIN XEM TIẾP ĐOẠN DƯỚI VÌ COMMENT QUÁ DÀI PHẢI PHÂN LÀM HAI ĐOẠN- PBC)
phambachieu 22:36 26-11-2009
( tiếp) Nếu chúng ta chưa có các chuyên gia về phục chế công trình cổ thì hãy mời các chuyên gia tỉnh khác như Huế, như Hội An, như thánh địa Mỹ Sơn, thậm chí mời cả các kiến trúc sư tầm Kazik (kiến trúc sư, nhà khảo cổ Balan, người phát hiện Hội An và Mỹ Sơn). Tại sao không? Đây là công trình vĩnh cửu để đời cho con cháu mai sau lại có thể TÂN CỔ đến thế được sao? Duy ý chí đến thế được sao?
Tuy nhiên, chúng ta không làm gì được quá khứ rồi. Let bygone be bygone! Mình chỉ có thể có một số đề nghị sau đây, nếu bạn có cuộc hội thảo nào đó về QBQ hãy cho mình được nhắn gửi:
1- Bỏ ngay lớp xi măng bên ngoài
2- Dán các gạch giả cổ ra ngoài như kiểu các tháp cổ ở Mỹ Sơn.
3- Trồng một cây đa, hoặc dời một cây đa nào đó to (kể cả mời thần đèn Nguyễn Cẩm Lũy) về để phục chế cây đa xưa cho nó ra vẻ cổ kính
4- Trồng rêu lên các mái ngói và tường thì cho trồng các cây rêu hoặc cây mọc trong tường cho thêm phần cổ kính.
5- Không dùng sơn, vôi quét trong bât cứ công đoạn nào.
Có mấy ý chắc chắn là các nhà phục chế không vui rồi. Nhưng cho mình được nói lên nỗi niềm của một người con xa xứ mà lòng vẫn luôn hướng về quê hương vô vàn yêu dấu.
diệp đồng 16:31 26-11-2009
nguyenthuthuy 09:25 26-11-2009