KHỞI NGUỒN SỨC MẠNH VIỆT NAM

Sau hơn bảy mươi ngày ròng rã trên hành trình dài ngót vạn cây số bám theo dấu tích con đường Trường Sơn huyền thoại, nhóm phóng viên Hànộimới có mặt tại thôn Pắc Bó (xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng). Đứng ở mảnh đất địa đầu Tổ quốc - nơi Bác Hồ đã đặt những bước chân dầu tiên lên Đất Mẹ sau hơn 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, cũng là nơi Người đã chọn để khơi nguồn cho dòng chảy cách mạng đưa dân tộc Việt Nam tới bến bờ độc lập, tự do, thống nhất đất nước - mới thấy việc chọn Pắc Bó làm điểm khởi đầu (Km số 0) của con đường Hồ Chí Minh thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa thật xứng đáng và đầy ý nghĩa...

Hành trình về nguồn

Trận mưa đêm trước đã biến nhiều đoạn tỉnh lộ 203 thành những bãi bùn đỏ ngập ngụa, chi chít hố nước sâu hình thành từ vết bánh xe tải chở quặng. Mưa thì thế, không biết lúc nắng lầm bụi đến cỡ nào? Thế nên dù thị xã Cao Bằng chỉ cách huyện lỵ Hà Quảng chừng hơn ba chục cây số nhưng cũng phải mất tới tiếng rưỡi đồng hồ xe mới dò dẫm đến nơi. Nhờ đồng nghiệp báo Cao Bằng đã chu đáo hẹn trước nên Chủ tịch UBND huyện Hà Quảng Triệu Đình Lê vẫn chờ chúng tôi trong phòng làm việc.

Nằm ở phía Bắc tỉnh Cao Bằng, huyện Hà Quảng rộng khoảng 456.000ha, có 19 xã, thị trấn với 3,4 vạn dân, gồm 5 dân tộc chính là Nùng, Tày, Mông, Dao, Kinh sắp xếp theo tỷ lệ dân cư. Kinh tế xã hội chủ yếu vẫn dựa vào mấy "thế mạnh" cũ như cây thuốc lá, lúa, ngô, gần đây rục rịch phát triển chăn nuôi bò thịt (thịt bò sấy của Hà Quảng khá nổi tiếng, mới đây đã có mặt tại một số siêu thị ở Hà Nội) nhưng số lượng còn khiêm tốn. Sản xuất chủ yếu vẫn "tự cung tự cấp" chứ thương mại dịch vụ với kinh tế thị trường chưa mấy phát triển "vì Hà Quảng xa trung tâm tỉnh". Nghe đến đây  thấy hơi ngỡ ngàng, vì dăm chục cây số đâu có xa xôi gì, nhưng rồi nghĩ tới đoạn trường vật vã lúc nãy mà kìm được thắc mắc... Tỷ lệ hộ nghèo ở Hà Quảng chiếm tới 45,27%. Khó khăn nhất là 12 xã vùng cao gọi là Lục Khu: Đá thừa đất thiếu, đặc biệt là không có bất kỳ sông suối gì mà 1,9 vạn dân chỉ trông chờ vào nguồn nước tự nhiên duy nhất là nước mưa, dù cũng hiếm hoi lắm. Vì thế ở Hà Quảng có câu chuyện vui là khi người nơi khác gặp dân Lục Khu, câu đầu tiên thường hỏi "một năm tắm mấy lần?"!. Hàng chục năm qua, không ít lần chính quyền tỉnh với huyện đã tính cách dẫn nước lên "vùng khát", nhưng "lực bất tòng tâm", đành mỗi tuần chi viện lên vài xe chở nước. Nước ăn uống, sinh hoạt còn khan hiếm, nói gì đến trồng trọt với chăn nuôi... Trước đó Chủ tịch huyện đã bảo "Lục Khu khó khăn nhiều hơn thuận lợi", nhưng nghe cụ thể thì chỉ rặt thấy khó khăn chứ có chút thuận lợi nào đâu? Gian nan vậy nhưng vẫn phải vận động dân bám trụ, vì 61,7 cây số đường biên của Hà Quảng phần lớn nằm trên ấy...

Ngó đồng hồ đã sắp trưa, dù lãnh đạo huyện giữ lại ăn cơm nhưng đành cáo lỗi, bởi chỉ còn độ hai chục cây số nữa là tới Pắc Bó nên ai cũng muốn sớm đặt chân đến miền đất thiêng ấy. Nhưng cũng phải hơn nửa giờ nữa chúng tôi mới đến trung tâm xã Trường Hà. Lý do vì dự án xây dựng đường Hồ Chí Minh giai đoạn 2, đoạn từ thị xã Cao Bằng đến Pắc Bó, đã bắt đầu khởi công nên nhiều quãng máy móc vật tư khá ngổn ngang.

Đứng nhìn chiếc xe lấm lem bùn đất, Chủ tịch UBND xã Trường Hà Nông Thái Học phân trần: "Hôm nay còn đỡ, chứ dịp 30-4, 1-5 vừa rồi, khách du lịch về Pắc Bó đông nhưng xe phải đỗ ngoài thôn Nà Mạ (quê hương anh Kim Đồng) vì lầy không vào nổi. Xã phải huy động xe công nông, kể cả xe bò, ra chở khách tăng-bo". Nhà Mạc Văn Trọng trưởng thôn Pắc Bó khá dễ tìm bởi ngôi nhà mới xây, mái lợp phi-brô xi măng nổi bật giữa những ngôi nhà tranh vách đất xung quanh, phần lớn đã cũ nát, nhiều nhà vách thủng to như cái nia. Mới 35 tuổi, vợ chồng đều đang sức vóc, lại đẻ ít, Trọng từng đi nghĩa vụ nên cũng học hỏi được ít nhiều, hẳn vì thế nhà cửa mới khang trang nhất xóm này. Trọng rầu rầu bảo: "Thôn có 85 hộ thì 38 hộ nghèo...".

Xã Trường Hà có 2.945ha đất tự nhiên nhưng chỉ có 144ha đất canh tác, chủ yếu trồng lúa, ngô với cây thuốc lá. Hầu hết hơn 1.500 nhân khẩu của 367 hộ tại 9 thôn chỉ trông vào nông - lâm nghiệp, không có nghề phụ gì ngoài một số hộ bán hàng trong khu di tích. Mà như một chị bán hàng ngay bên bờ suối Lê - nin thì "ngày lễ đông còn được vài chục nghìn, chứ như hôm nay thì may lắm được chục nghìn". Nhìn hàng quán lèo tèo mấy loại nước đóng chai với ít trứng luộc, vài bắp ngô, còn hàng lưu niệm phần lớn là quần áo thổ cẩm toàn loại của Trung Quốc rẻ tiền thì quả thực khó có thể nghi ngờ việc xã Trường Hà có tới 57% hộ nghèo. Song nhức nhối hơn cả là thực tế phũ phàng ấy lại diễn ra ở một nơi thấm đẫm giá trị lịch sử và truyền thống cách mạng, một điểm du lịch nổi tiếng trong và ngoài nước như thế này.

Hiện thực hóa giấc mơ

Thôn nghèo, xã nghèo, huyện cũng nghèo nốt. Đó là thực trạng buồn ở vùng đất này. Song câu chuyện mà Chủ tịch xã Trường Hà kể đã khiến chúng tôi thấy ấm lòng. Việc triển khai dự án sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 130 hộ dân trong xã Trường Hà. Đất canh tác đã ít, đời sống khó khăn, giờ lại bị thu hồi đất, tiền đền bù cũng chẳng nhiều nhặn gì, nhưng khi biết thu hồi đất để xây dựng con đường mang tên Bác Hồ kính yêu thì bà con đều phấn khởi, đồng tình ủng hộ, nhanh chóng bàn giao mặt bằng cho bên thi công. Người dân ai cũng nhận thức được rằng, con đường mang tên Bác chạy qua quê hương mình sẽ là con đường xóa đói, giảm nghèo. Cũng như Chủ tịch huyện Triệu Đình Lê đã khẳng định: Dù dự án chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến 5 xã, nhưng sẽ tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội của toàn huyện Hà Quảng.

Pắc Bó là nơi Bác Hồ đã đặt những bước chân đầu tiên lên Đất Mẹ thiêng liêng vào ngày 28-1-1941, sau hơn 30 năm bôn ba tìm đường giải phóng dân tộc. Lán Khuổi Nậm ở đó là nơi diễn ra Hội nghị Trung ương 8 (từ mùng 10 đến 19-5-1941) do Bác chủ trì - đây là lần đầu tiên Người chủ trì Hội nghị Trung ương, trực tiếp nắm lấy vận mệnh cách mạng Việt Nam; quan trọng hơn cả là hội nghị đã quyết định chuyển hướng chiến lược cách mạng sang đấu tranh vũ trang, tiến tới Tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Pắc Bó còn là nơi Mặt trận Việt Minh ra đời, là nơi Bác và Trung ương Đảng quyết định thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân - tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng sau này - trên cơ sở phát triển đội du kích Pắc Bó, lực lượng bán vũ trang Người đã xây dựng từ khi mới trở về Tổ quốc... Rất nhiều giá trị lịch sử đã thấm đẫm mảnh đất này.

Nghị quyết số 38/2004/QH11 của Kỳ họp thứ 6, Quốc hội Khóa XI đã quyết nghị nhiều vấn đề trọng đại của đất nước, trong đó có việc đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh mà điểm đầu là Pắc Bó (Cao Bằng), điểm cuối là Đất Mũi (Cà Mau). Pắc Bó là cội nguồn của cách mạng, là nơi khởi nguồn con đường đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước. Vì thế, phải khẳng định rằng việc chọn Pắc Bó là nơi khởi nguồn, là điểm đầu - "Km số 0" của con đường mang tên Bác Hồ kính yêu thời công nghiệp hóa - hiện đại hóa là tất yếu. Con đường này sẽ nối liền các vùng miền, tạo động lực trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, hiện thực hóa ước mơ "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh". Đó chính là con đường làm nên sức mạnh Việt Nam trong kỷ nguyên mới, mà Pắc Bó vinh dự là nơi khởi nguồn.