Người Hà Tĩnh (Copy from Y!360)

Hôm nay là entry về con người Hà Tĩnh, bao gồm các anh hùng dân tộc, danh nhân văn hoá, nhà nghiên cứu, doanh nhân... Post lên không vì mục đích "khoe mẽ" hay... gì mà là để tự hào và phấn đấu, học tập.

Phải công nhận HT cũng thật lắm hiền tài. Hằng ngày ra đường, nhìn tên phố, đi qua đi lại hoài không biết bao nhiêu lần nhưng không hề biết và không hề nghĩ đó là một người xuất thân từ miền quê thân yêu của mình...

Mọi người thử "tra cứu" để xem mình có... "dây mơ rễ má", "con ông cháu cha" gì trong này không nhé!

Lưu ý là danh sách này sắp xếp chỉ mang tính liệt kê, khá lộn xộn và chưa đầy đủ, không theo trình tự thời gian...

- Nữ luật sư Ngô Bá Thành (1931 - 2004), tên thật là Phạm Thị Thanh Vân (Ngô Bá Thành là tên người chồng quá cố của bà) nguyên là Chủ nhiệm Ủy ban pháp luật Quốc hội các khoá 6, 7, 8 và 10, nguyên Phó Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam. Bà sinh ra tại huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh, là con gái của ông Phạm Văn Huyến, bác sĩ thú y đầu tiên của Việt Nam.

- Bùi Cầm Hổ là một danh nhân lịch sử Việt Nam trong thế kỷ 15, không rõ năm sinh và năm mất. Ông sinh ra và lớn lên tại xã Đậu Liêu huyện Thiên Lộc, nay là thị xã Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh.

- Bùi Dương Lịch (1757–1828) là nhà văn hóa lớn của Việt Nam thời Tây Sơn và nhà Nguyễn. Bùi Dương Lịch hiệu Tồn Trai, làng Yên Đồng, La Sơn (nay là xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh).

- Cao Thắng (1864-1893) là một danh tướng của cuộc khởi nghĩa Phan Đình Phùng ở Hương Khê, Hà Tĩnh, Việt Nam, vào giai đoạn Việt Nam là thuộc địa của Pháp. Cao Thắng sinh ra và lớn lên ở làng Lê Đông, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh, có tài võ nghệ.

- Chính Hữu, tên thật là Trần Đình Đắc, là một nhà thơ Việt Nam, nguyên Phó tổng thư ký Hội Nhà văn Việt Nam. Ông được nhà nước Việt Nam trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học và nghệ thuật đợt hai (năm 2000). Ông sinh ngày 15 tháng 12 năm 1926 tại Vinh (Nghệ An). Tuy nhiên, quê của ông lại là huyện Can Lộc nay là huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

- Dương Trí Trạch (1586-1662) là một danh thần nhà Hậu Lê. Ông là người làng Bạt Trạc, huyện Thiên Lộc, phủ Đức Quang, trấn Nghệ An (nay là xã Yên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh).

- Hoàng Cao Khải (1850–1933) đại thần thân Pháp dưới triều vua Thành Thái nhà Nguyễn, nhà văn, nhà sử học Việt Nam. Nguyên danh của ông là Hoàng Văn Khải, tự Đông Minh, hiệu Thái Xuyên, quê ở làng Đông Thái (nay thuộc xã Tùng Ảnh), huyện La Sơn (nay là huyện Đức Thọ), tỉnh Hà Tĩnh.

- Hoàng Ngọc Hiến (sinh ngày 21 tháng 7 năm 1930), là dịch giả văn học, Giáo sư lý luận phê bình văn học nổi tiếng Việt Nam đương đại. Quê quán: làng Đông Thái, xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh.

- Nhà văn Hoàng Ngọc Phách, (1896 - 1973) là tác giả tiểu thuyết Tố tâm, được đánh giá là một trong những tiểu thuyết hiện đại đầu tiên của Việt Nam. Hoàng Ngọc Phách, tên huý là Tước, ông còn có bút hiệu Song An, sinh năm 1896, quê ở làng Đông Thái, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

- Hoàng Trinh (tên thật là Hồ Tôn Trinh; sinh ngày 28 tháng 9 năm 1920) là nhà nghiên cứu văn học phương Tây, nhà lý thuyết và lịch sử văn học, nhà kí hiệu học Việt Nam. Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam năm 1968 (theo "Nhà văn Việt Nam hiện đại" xuất bản tháng 4/1997). Ông sinh ra và lớn lên tại xã Đại Nài, huyện Thạch Hà, nay thuộc thị xã Hà Tĩnh tỉnh Hà Tĩnh.

- Hoàng Xuân Hãn (1908–1996) là một giáo sư toán học, kĩ sư, nhà Việt Nam học, và người soạn thảo và ban hành Chương trình Trung học Việt Nam đầu tiên. Hoàng Xuân Hãn sinh năm 1908, quê làng Yên Hồ, huyện La Sơn, nay là xã Yên Hồ, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

- Nhà giáo Nhân dân Hoàng Xuân Sính là một nữ giáo sư, tiến sĩ khoa học toán học đầu tiên của Việt Nam. Bà là cháu gái của nhà khoa học Hoàng Xuân Hãn. Bà là người làng Yên Hồ, Đức Thọ, Hà Tĩnh nhưng trải qua thời niên thiếu ở Hà Nội và học phổ thông tại đây.

- Huy Cận (tên khai sinh là Cù Huy Cận; 31 tháng 5 năm 1919 – 19 tháng 2 năm 2005), là một trong những nhà thơ xuất sắc nhất Việt Nam của phong trào Thơ Mới. Ông là bạn tâm giao của Xuân Diệu, một nhà thơ nổi tiếng khác của Việt Nam. Ông sinh ngày 31 tháng 5 năm 1919, trong một gia đình nhà nho nghèo gốc nông dân dưới chân núi Mồng Gà ở làng Ân Phú, huyện Hương Sơn (nay là xã Ân Phú, huyện Vũ Quang), tỉnh Hà Tĩnh.

- Hà Huy Giáp (1907–1995) là nhà hoạt động cách mạng Việt Nam, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá III và Ủy viên dự khuyết khóa II.

- Hà Huy Khoái (sinh ngày 24 tháng 11 năm 1946) là Giáo sư, Tiến sỹ Khoa học ngành toán học của Việt Nam, Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học các nước thế giới thứ ba. Lĩnh vực ông nghiên cứu chủ yếu là Lý thuyết Nevanlinna (p-adic và phức), không gian Hyperbolic, xấp xỉ Diophantine và các L-hàm . Hiện nay, ông là Viện Trưởng Viện Toán học Việt Nam. Ông sinh làng Thịnh Xá, xã Sơn Thịnh, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh.

- Hà Huy Tập (24 tháng 4 năm 1906 – 28 tháng 8 năm 1941) là Tổng bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương từ 1936 đến 1938. Ông sinh ở làng Kim Nặc, tổng Thổ Ngọa, nay là xã Cẩm Hưng, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh.

- Hà Tôn Mục hay Hà Tông Mục (tự Hậu Như, có các hiệu Thuần Như, Chuyết Trai, Đôn Phủ; 1653–1707) là một danh thần nổi tiếng triều nhà Lê, có nhiều công trạng đối với đất nước. Ông quê ở làng Tỉnh Thạch, huyện Thiên Lộc (nay là xã Tùng Lộc, huyện Can Lộc)

- Giáo sư Hà Văn Tấn sinh năm 1937, là một nhà sử học, nhà khảo cổ học nổi tiếng của Việt Nam. Ông sinh ra và lớn lên tại Tiên điền, Nghi Xuân, Hà Tĩnh.

- Hà Xuân Trường là nhà lý luận, phê bình văn học và nghiên cứu văn hóa Việt Nam, Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học – nghệ thuật đợt 2, năm 2000. Tên khai sinh: Hà Nghệ, sinh ngày 13 tháng 09 năm 1924 tại xã Đức Vịnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

- Giáo sư Bác sĩ Hồ Đắc Di (11 tháng 5 năm 1900–1984), sinh ra tại Hà Tĩnh

- Lê Hữu Trác (1720-1791): Sinh ở làng Liêu Xá- huyện Đường Hào - phủ Thượng Hồng - trấn Hải Dương. Quê ngoại ở Sơn Quang - huyện Hương Sơn.

- Giáo sư Lê Khả Kế (1918-2000) là một trong những nhà từ điển học hàng đầu của Việt Nam. Ông sinh ra và lớn lên tại làng Hữu Bằng, nay là xã Sơn Bằng, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh.

- Lê Minh Hương (3 tháng 10, 1936 - 23 tháng 5, 2004 ) là Bộ trưởng Bộ Nội vụ 1996-1998, Bộ trưởng Bộ Công an 1998-2002, hàm Thượng tướng. Ông sinh ngày 3 tháng 10 năm 1936, tại xã Sơn Tân, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh.

- Lê Quảng Chí là Danh thần đời vua Lê Thánh Tông, nhà Hậu Lê. Ông là người xã Thần Đầu, huyện Kỳ Hoa, phủ Hà Hoa, xứ Nghệ An, nay là xã Kỳ Phương, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh.

- Lê Tuấn (?- 1884) là một đại thần triều Nguyễn, Kinh lược sứ Bắc Kỳ, Chánh sứ ký hòa ước với Pháp năm 1874 (Giáp Tuất, Tự Đức năm thứ 27). Ông là người huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh,

- Lê Văn Thiêm (1918-1991) là Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học toán học đầu tiên của Việt Nam, một trong số các nhà khoa học tiêu biểu nhất của Việt Nam trong thế kỷ 20. Ông sinh ngày 29 tháng 3 năm 1918 tại xã Trung Lễ, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

- Lê Xuân Lựu (1925- )là Giáo sư Triết học, Trung tướng, nguyên Chính ủy Học viện Quốc phòng Việt Nam.

- Lê Xuân Tùng (1936- ) là Giáo sư Kinh tế, Bí thư Thành uỷ Hà Nội, Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông sinh tại làng Thọ Lộc, xã Sơn Lễ, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh.

- Lê Đức Thúy (sinh ngày 30 tháng 6, 1948) tại huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh, là Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam từ tháng 12 năm 1999 đến tháng 7 năm 2007.

- Lý Tự Trọng là một trong những nhà cách mạng trẻ tuổi nhất của Việt Nam. Lý Tự Trọng quê ở xã Thạch Minh, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh nhưng lại sinh ra tại tỉnh NaKha - Thái Lan. Năm 1923, chỉ mới 10 tuổi, Lý Tự Trọng được sang Trung Quốc học tập, học giỏi, nói thạo tiếng Hán và tiếng Anh. Anh hoạt động trong Hội Thanh niên Cách mạng đồng chí. Năm 1929, Lý Tự Trọng về nước hoạt động với nhiệm vụ thành lập đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và làm liên lạc cho xứ uỷ Nam Kì với Đảng Cộng sản Việt Nam.

- Mai Hắc Đế (?–722), tên thật là Mai Thúc Loan, anh hùng dân tộc, người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa nông dân chống sự chiếm đóng của nhà Đường ở Việt Nam vào đầu thế kỉ thứ 8. Ông quê ở Mai Phụ, Lộc Hà, Hà Tĩnh nhưng sinh ra ở Nam Đàn, Nghệ An.

- Nguyễn Biểu (?- 1413) là tướng nhà Hậu Trần trong lịch sử Việt Nam, quê ở quê làng Bình Hồ, huyện La Sơn, trấn Nghệ An (nay thuộc xã Yên Hồ, Đức Thọ, Hà Tĩnh).

- Nguyễn Công Trứ (1778–1858), tự Tồn Chất, hiệu Ngộ Trai, biệt hiệu Hy Văn, là một nhà quân sự, một nhà kinh tế và một nhà thơ lỗi lạc trong lịch sử Việt Nam cận đại. Nguyễn Công Trứ quê ở huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.

- Nguyễn Du (1765–1820) là một nhà thơ kiệt xuất của Việt Nam. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh) đã đưa ông lên hàng Danh nhân văn hóa thế giới. Ông quê làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.

- Nguyễn Kim Đính "Ông đồ Nghệ" giảng dạy văn học Nga. Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống Nho học, cha là giáo viên dạy Tiểu học, thầy đã có một tuổi thơ khá êm đềm ở thành phố Thanh Hóa, khi ấy vẫn còn là một thị xã nhỏ. Quê gốc thầy ở xã Đức Trường, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

- Nguyễn Huy Oánh (1713-1789) là Đình nguyên Thám hoa khoa Mậu Thìn (1748) triều Lê-Trịnh, Nhà văn hóa lớn của dân tộc Việt Nam. Nguyễn Huy Oánh, húy Xuân, Hiệu Lựu Trai, tự Kính Hoa, sinh ngày 17/9/1713 (Năm Quý Tỵ niên hiệu Vĩnh Thụy thứ 9) tại làng Trường Lưu, xã Lai Thạch, huyện La Sơn (Nay là xã Trường Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh).

- Giáo sư Nguyễn Huệ Chi, sinh ngày 14 tháng 7 năm 1938, (còn được biết đến với các bút danh: Phương Tri, Huệ Chi, Cánh Hồng, Hy Tuệ) là một nhà nghiên cứu văn hóa, văn học Việt Nam cổ, trung và cận đại, nguyên Trưởng phòng văn học Việt Nam cổ cận đại Viện Văn học, nguyên Chủ tịch Hội đồng khoa học Viện Văn học thuộc Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia (nay là Viện Khoa học Xã hội Việt Nam), là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ 1984. Ông là con trai của nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Giáo sư Nguyễn Đổng Chi và anh ruột nhà nghiên cứu mỹ thuật cổ, Phó giáo sư Nguyễn Du Chi; người làng Ích Hậu, huyện Can Lộc nay là huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

- Nguyễn Khắc Viện là một nhà y học, nhà văn hóa xuất sắc của Việt Nam. Ông đã để lại nhiều đầu sách có giá trị cho Việt Nam. Quê ông ở làng Gôi Vị bên bờ sông Ngàn Phố, nay là xã Sơn Hòa huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh.

- Nguyễn Nghiễm (1708-1775) là quan nhà Hậu Lê trong lịch sử Việt Nam. Ông sinh ra và lớn lên tại làng Tiên Điền huyện Nghi Xuân.

- Nguyễn Phan Chánh là một danh họa trong nghệ thuật tranh lụa. Ông là người đầu tiên mang vinh quang về cho tranh lụa Việt nam. Nguyễn Phan Chánh sinh ngày 21 tháng 7 năm 1892 tại Thạch Hà nay là phường Tân Giang, thị xã Hà Tĩnh, tỉnh Hà Tĩnh.

- Nguyễn Thiếp (25 tháng 8 năm Quý Mão 1723-1804), tên hiệu phổ biến là La Sơn phu tử, huý là Minh, tự là Quang Thiếp, quê làng Mật Thôn, xã Nguyệt Úc hay Nguyệt Áo (tục gọi là Nguyệt Ao), tổng Lai Thạch, huyện La Sơn. Tổng La Thạch sau này lại thuộc về huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.

- Nguyễn Tuấn Thiện (1401-1494) là một danh tướng, Khai quốc công thần triều Hậu Lê. Ông là người làng Phúc Đậu, xã Phúc Dương nay là xã Sơn Phúc, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh.

- Nguyễn Văn Giai (1554 - 1628) là một Tể tướng, công thần "khai quốc" thời Lê trung hưng, nổi tiếng chính trực và biết giữ nghiêm pháp luật triều đình, có công bình định nhà Mạc, đồng thời cũng là một nhà thơ thời Lê-Trịnh. Ông sinh vào đêm 22 tháng Chạp năm Giáp dần, tức 14 tháng Giêng năm 1555, là người thôn Phù Lưu trường, huyện Thiên Lộc, trấn Nghệ An, nay là xã Ích Hậu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

- Nguyễn Xí (1397-1465) là công thần khai quốc nhà Hậu Lê trong lịch sử Việt Nam, gốc người làng Cương Giản, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh.

- Nguyễn Đình Tứ (1932-1996) là một nhà vật lý hạt nhân, nhà lãnh đạo nền khoa học Việt Nam. Ông sinh ngày 1 tháng 10 năm 1932 tại xã Song Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.

- Nguyễn Đổng Chi (1915-1984) là một Giáo sư, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian tên tuổi của Việt Nam. Ông quê ở xã Ích Hậu, huyện Can Lộc nay là huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

- Giáo sư Nguyễn Đức Bình là một trong những nhà lý luận chính trị hàng đầu của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông sinh ra và lớn lên tại làng Thái Yên, nay là xã Đức Bình, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

- Giáo sư Từ Chi (1925–1995) là nhà dân tộc học hàng đầu của Việt Nam thế kỷ 20, chuyên gia về người Mường và làng xã người Việt. Ông còn được biết đến như một dịch giả, biên tập viên, một người thầy đáng kính. Từ Chi tên đầy đủ là Nguyễn Đức Từ Chi, thuộc dòng họ Nguyễn Đức ở xã Ích Hậu, huyện Can Lộc nay là huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

- Ngô Văn Sở (? – 1795) là một danh tướng của nhà Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam. Ngô Văn Sở còn có tên là Ngô Hồng Chấn và Ngô Văn Tàng, sinh ra và lớn lên tại làng Trảo Nha, huyện Thiên Lộc, trấn Nghệ An nay là thị trấn Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.

- Ngô Đức Kế là một thành viên của phong trào Duy Tân, chống lại chế độ thuộc địa của Pháp tại Việt Nam đầu thế kỷ 20. Quê hương của Ngô Đức Kế là ở làng Trảo Nha, huyên Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.

- Ngụy Khắc Đản (1817–?) là danh sĩ đời Tự Đức, nhà Nguyễn. Ông sinh ra và lớn lên tại huyện Nghi Xuân, phủ Đức Quang, trấn Nghệ An (nay là xã Xuân Viên, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh).

- Phan Anh (1 tháng 3, 1912 – 28 tháng 6, 1990) là Luật sư nổi tiếng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Phan Anh sinh ra và lớn lên tại xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

- Phan Bá Đạt sinh năm Đinh Mùi (1787) tại xã Việt An hạ, huyện La Sơn, phủ Đức Quang, trấn Nghệ An nay là huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

- Phan Huy Ích (1750-1822): Thạch Châu - huyện Thạch Hà. là quan của nhà Hậu Lê, làm việc dưới trướng chúa Trịnh. Ông cũng là một công thần của nhà Tây Sơn.

- Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Phan Huy Lê (1934 – ?) là một chuyên gia hàng đầu về lịch sử Việt Nam, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam: Khóa II (1990–1995), khóa III (1995–2000) và khóa IV (2000–2005). Ông sinh ngày 23 tháng 2 năm 1934 tại xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

- Phan Huy Vịnh (1800 - 1870) là một nhà thơ Việt Nam, con của Phan Huy Thực, cháu nội của Phan Huy Ích. Quê ông ở làng Thu Hoạch, huyện Thạch Hà, phủ Hà Hoa, trấn Nghệ An nay là xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

- Giáo sư Phan Đình Diệu (sinh năm 1936 - ) là một nhà toán học của Việt Nam. Ông là một trong những người được ghi nhận là có công đầu trong kế hoạch đào tạo và phát triển ngành tin học tại Việt Nam. Ông là chuyên gia trong các lĩnh vực: toán học kiến thiết, lôgíc toán, lý thuyết thuật toán, ôtômat và ngôn ngữ hình thức, lý thuyết mật mã và an toàn thông tin. Ông là viện trưởng đầu tiên của Viện Khoa học tính toán và Điều khiển (nay là Viện Công nghệ Thông tin Việt Nam), Chủ tịch sáng lập Hội Tin học Việt Nam, phó Trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo Chương trình Quốc gia về Công nghệ Thông tin khóa I. Ông sinh năm 1936, lớn lên tại huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.

- Phan Đình Giót (1922-1954) là Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, truy tặng năm 1955. Quê anh ở xã Cẩm Quan, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh. Anh nhập ngũ năm 1950, đảng viên Đảng cộng sản Việt Nam. Khi hi sinh anh là tiểu đội phó thuộc đại đội 58, tiểu đoàn 428, trung đoàn 141, sư đoàn 312. Trong trận Him Lam ngày 13 tháng 3 năm 1954 thuộc chiến dịch Điện Biên Phủ), khi Phan Đình Giót phá hàng rào cuối cùng thì bị thương, lực lượng xung kích của tiểu đoàn 428 xung phong vào cứ điểm, bị đối phương trong lô cốt bắn cản dữ dội. Phan Đình Giót nhanh chóng trườn lên dùng tiểu liên, lựu đạn diệt hỏa điểm địch, đạn hết, hỏa điểm thứ 3 vẫn chưa bị diệt, Phan Đình Giót liền lao cả thân mình lấp lỗ châu mai, tạo điều kiện cho đơn vị xông lên tiêu diệt cứ điểm Him Lam. Anh được tặng Huân chương Quân công hạng nhì.

- Phan Đình Phùng (1847 - 1895) là một lãnh tụ của phong trào chống Pháp cuối thế kỷ 19 ở Việt Nam. Ông sinh ra và lớn lên tại làng Đông Thái, huyện La Sơn (nay là xã Châu Phong, huyện Đức Thọ), tỉnh Hà Tĩnh.

- Phan Đình Tá (1468 – ?) là một đại thần của triều Hậu Lê và nhà Mạc. Ông sinh ra và lớn lên ở Phù Lưu Thượng, nay là xã Hồng Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh.

- Giáo sư Phong Lê, tên thật là Lê Phong Sừ, sinh ngày 10 tháng 11 năm 1938 ở Sơn Trà, huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh, là một nhà nghiên cứu, phê bình văn học Việt Nam hiện đại, nguyên Viện trưởng Viện Văn học thuộc Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia (nay là Viện Khoa học Xã hội Việt Nam); hội viên Hội nhà văn Việt Nam. Ông được phong học hàm Phó giáo sư năm 1984 và Giáo sư năm 1991.

- Phạm Khắc Hòe (1902-1995) là một luật sư, nhà văn, Đổng lý Ngự tiền văn phòng triều Bảo Đại. Phạm Khắc Hòe quê ở xã Đức Nhân, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

- Nghệ sĩ Nhân dân Tiến sĩ Nghệ thuật học Phạm Thị Thành, nữ đạo diễn sân khấu nổi tiếng đương đại của Việt Nam, nguyên Giám đốc nhà hát Tuổi trẻ, nguyên Cục phó Cục nghệ thuật biểu diễn; hiện nay là Phó giám đốc Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc, Phó chủ tịch Hội liên hiệp VHNT Hà Nội, Phó chủ tịch Hiệp hội UNESCO Việt Nam.

- Sử Hy Nhan (? - 1421) là nhà sử học nổi tiếng đời nhà Trần. Quê quán ông ở thông Ngọc Sơn, xã Bình Lăng Thượng, huyện Phỉ Lộc, trấn Nghệ An nay là thị xã Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh.

- Thái Can (1910 - 1998) là một trong 40 nhà thơ được Việt nam nhắc đến trong cuốn Thi nhân Việt nam của Hoài Thanh. Thơ Thái Can phần nhiều đã đăng ở Phong hoá, Tiểu thuyết thứ bảy, Hanoi báo, Văn học tạp chí 1935. Ông sinh ra và lớn lên tại xã Đức Lâm, Đức Thọ, Hà Tĩnh.

- Trương Quốc Dụng (1797 – 1864) là nhà văn Việt Nam, nhà sử học, Đông các đại học sĩ triều Nguyễn. Ông cũng là người chủ biên bộ Khâm định Việt sử Thông giám cương mục. Ông là người làng Phong Phú, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

- Bảng nhãn Trần Bảo Tín (1482 - ?) là một danh thần thời Hậu Lê. Ông sinh ra và lớn lên tại làng Khải Mông, nay là xã Xuân Giang, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh

- Trần Phú (1 tháng 5 năm 1904 – 6 tháng 9 năm 1931) là Tổng bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương đầu tiên - sau đổi tên thành Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông sinh năm 1904 tại ở Xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

- Trần Trọng Kim (1883 – 1953) là một học giả danh tiếng, tác giả của Việt Nam Sử Lược. Trần Trọng Kim, nhà giáo dục, nhà biên khảo văn học và sử học Việt Nam, bút hiệu Lệ Thần, sinh năm 1883 (Quý Mùi) tại làng Kiều Linh, xã Đan Phố, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.

- Tả Ao là nhân vật tương truyền giỏi về thuật phong thuỷ đời nhà Lê. Ông là người làng Tả Ao, huyện Nghi Xuân, phủ Đức Quang, Trấn Nghệ An, nay là huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.

- Ông Uông Chu Lưu (1955 - ?): Tiến sĩ luật học, phó Chủ tịch Quốc hội Việt Nam khóa XII, nguyên là Bộ trưởng Tư pháp Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa IX, X. Quê quán: xã Xuân Trường, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.

- Ông Võ Hồng Phúc sinh ngày 19 tháng 10 năm 1945, quê ở xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh là đương kim Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam. Ông cũng là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam và là đại biểu Quốc hội Việt Nam các khoá XI và XII.

- Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học Võ Quý sinh năm 1929 là nhà giáo, nhà sinh học Việt Nam. Ông là người tiên phong và đạt nhiều thành tựu trong nghiên cứu bảo vệ môi trường. Ông là người đầu tiên của Châu Á được trao giải thưởng Hành tinh xanh của IUCN. Ông sinh ra tại vùng đất giàu truyền thống hiếu học xã Yên Hồ, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

- Xuân Diệu (2 tháng 2, 1916 – 18 tháng 12, 1985) là một nhà thơ Việt Nam. Ông tên thật là Ngô Xuân Diệu, còn có bút danh là Trảo Nha sinh tại Gò Bồi, xã Tùng Giản, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định (quê ngoại của Xuân Diệu). Cha là ông Ngô Xuân Thọ (giáo viên), người làng Trảo Nha, Can Lộc tỉnh Hà Tĩnh và mẹ là bà Nguyễn Thị Hiệp.

- Xuân Tửu (Bút danh: Văn Lâm, Kỳ Phong, Thành Lễ, Tô Huyền An):Là một nhà văn Việt nam. Tên khai sinh: Đinh Xuân Tửu, sinh ngày 02 tháng 02 năm 1925, mất ngày 05 tháng 11 năm 1996. Quê gốc: xã Đức Lâm, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

- Đinh Thu Hiền là một nhà thơ trữ tình Việt nam. Đinh Thu Hiền là người thị trấn Nầm nay là xã Sơn Bình, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh.

- Đinh Xuân Lâm (sinh ngày 4 tháng 2 năm 1925 - ) là một trong những người góp công đầu xây dựng Bộ môn Lịch sử cận – hiện đại Việt Nam, phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam khóa IV, Chủ tịch Hội đồng khoa học Trung tâm UNESCO Thông tin tư liệu lịch sử và văn hóa Việt Nam. Ông sinh tại xã Sơn Tân, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh.

- Đặng Dung là con Đặng Tất, một tướng tài thời Hậu Trần. Năm sinh và năm mất của ông không rõ, chỉ biết ông người làng Tả Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh,

- Đặng Tất (? - 1409) là danh tướng nhà Hậu Trần trong lịch sử Việt Nam. Ông sinh ra và lớn lên tại làng Tả Thiên Lộc, huyện Thiên Lộc, Nghệ An thừa tuyên nay là xã Tùng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.

- Đặng Văn Kiều (1824 - 1881) là Đình nguyên Thám hoa khoa Nhã sĩ năm Ất Sửu (1865) đời vua Tự Đức, làm đến Án sát, Từng chánh chủ khảo trường Thanh Hóa, phó chủ khảo trường Hội khoa Đinh Sửu. Ông là người xã Phất Náo, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

- Đội Cung, tên thật là Nguyễn Văn Cung, quê ở xã Long Trì, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh. Bố của ông là Trần Công Dậu, một người yêu nước bị thực dân Pháp giết. Khi Đội Cung lọt lòng mẹ, được cậu ruột ở làng Lạc Oa, Đông Sơn, Thanh Hoá đưa về nuôi, lấy họ cậu nên gọi là Nguyễn Văn Cung. Đội Cung là thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Đô Lương ngày 13 tháng 1 năm 1941. Sau đó ông kéo quân về đánh chiếm thành Nghệ An nhưng không thành, ông bị thực dân Pháp bắt và giết hại tại Thành phố Vinh.

... và những nhân vật đương thời khác

- Tiến sĩ Luật học Đặng Quang Phương, Phó chánh án thường trực Tòa án nhân dân tối cao (dân Hương Sơn)

- Hà Huy Khoái: Giáo sư, Viện sĩ, Viện trưởng Viện Toán học Việt Nam (dân Hương Sơn)

- Lê Hải Khôi: Phó Giáo sư, tiến sĩ, Viện trưởng Viện Công nghệ Thông tin Việt Nam (dân Nghi Xuân)

- Trần Xuân Hoài: Giáo sư, TSKH, Viện trưởng Viện Vật lý ứng dụng (dân Hương Khê)
- Trần Bạch Thu Hà; Phó giáo sư, Tiến sĩ, Giám đốc Nhạc viện Hà Nội (dân Đức Thọ)
- Giáo sư, TSKH Đinh Dũng, Viện trưởng Viện Công nghệ Thông tin, - Đại học Quốc gia Hà Nội (dân Hương sơn)
- Nguyễn Cảnh Lương: Phó giáo sư, Tiến sĩ, phó hiệu trưởng Đại học Bách khoa Hà Nội.
- Bành Tiến Long: Giáo sư, TSKH, thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
- Nguyễn Đình Hương; Giáo sư, TSKH, nguyên Hiệu trưởng trường Đại học kinh tế quốc dân, nay là Phó chủ nhiệm ủy ban ngân sách của Quốc hội (dân Nghi Xuân)
- Hoàng Xuân Sính: Giáo sư, TSKH toán học, chủ tịch Hội đồng quản trị trường Đại học Thăng Long (dân Đức Thọ)
- Nguyễn Văn Trương: Giáo sư, TSKH, Viện trưởng Viện Kinh tế sinh thái, Anh hùng lao động.
- Cao Tiến Hùynh: Giáo sư, TSKH, Viện trưởng Viện tự động hóa kỹ thuật quân sự, Phó chủ tịch Hội tự động hóa Việt nam.
- Nguyễn Đức Cương: Giáo sư, TSKH, Viện phó Viện Tên lửa - Bộ Quốc phòng.
- Lê Mỹ Tú: Giáo sư, TSKH, Giám đốc Học viện Kỹ thuật Mật mã (dân Hương Sơn)
- Đinh Quang Báo: Giáo sư, TS sinh học, nguyên Hiệu trưởng trưởng Đại học Sư phạm 1 (dân Hương Sơn)
- Võ Quý: Giáo sư sinh học, Đại học Quốc gia Hà Nội, giải thưởng Hành Tinh xanh (dân Đức Thọ)
- Phạm Đức Dương: Giáo sư, TSKH, Viện trưởng Viện Đông Nam Á (dân Đức Thọ)
- Hà Văn Tấn: Giáo sư, Viện trưởng Viện Khảo cổ học (dân Nghi Xuân)
- Nguyễn Trưởng Cửu: Phó giáo sư, Viện sĩ, phó Tổng giám đốc Trung tâm nhiệt đới Việt Nga, Bộ Quốc phòng (dân Can Lộc)
- Đặng Quốc Phú: Giáo sư, TSKH, Viện trưởng Viện kỹ thuật nhiệt lạnh, ĐH BK Hà nội (dân Cẩm Xuyên)
- Dương Kỳ Anh: Nhà thơ, Tổng biên tập báo Tiền phong, tên thật là Dương Xuân Nam, sinh năm 1948 tại Kỳ Anh, Hà Tĩnh.
- Hà Huy Khôi: Giáo sư, TSKH, Viện trưởng Viện Dinh Dưởng, Bộ Y tế, giải thưởng nhà nước năm2005 (dân Hương Sơn)
- Hà Học Trạc: Giáo sư, tiến sĩ, nguyên Bộ trưởng Bộ ĐH và TH CN, Tổng biên tập Từ điển Bách khoa Việt nam (dân Đức Thọ)
- Đinh Xuân Lâm: Giáo sư sử học, Nhà giáo nhân dân, Đại học Quốc gia Hà nội (dân Hương Sơn)
- Trần Vĩnh Diệu: Giáo sư, TSKH, giám đốc TT vật liệu com posit Poly me - Đại học Bách khoa, anh hùng lao động (dân Đức Thọ)
- Giáo sư Nguyễn Đức Bình: nguyên ủy viên Bộ chính trị, giám đốc Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (dân Đức Thọ)
- Nguyễn Thị Hòe: Phó giáo sư, Tiến sĩ, chủ hãng sơn Kova.
- Nguyễn Huệ Chi: Giáo sư văn học (dân Can Lộc)
- Phong Lê: Giáo sưu văn học, nguyên Viện trưởng Viện Văn học, giải thưởng nhà nước năm 2005 (dân Hương Sơn)
- Nguyễn Khắc Phi: Giáo sư văn học (dân Hương Sơn)
- Phan Đình Diệu: Giáo sư, TSKH, nguyên Viện trưởng Vỉện CNTT, ủy viên Đoàn chủ tịch Mặt trận tổ quốc Việt nam (dân Can Lộc)
- Đinh Văn Nhã: Phó giáo sư, tiến sĩ, giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2005.
- Phạm Thị Thành: Nghệ sĩ nhân dân, đạo diễn (dân Đức Thọ)
- An Thuyên: nhạc sĩ, hiệu trưởng trường đại học văn hóa - nghệ thuật quân đội,
- Lê Tuấn Hoa: Giáo sư, TSKH, phó Viện trưởng Viện toán học Việt Nam, phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký hội Toán học Việt nam.
- Nguyễn Hữu Công: Giáo sư, TSKH, chủ nhiệm khoa sau đại học - Đại học Quốc gia Hà Nội (dân Nghi Xuân)
- Giáo sư, Viện sĩ Vật lý Đào Vọng Đức.
- Giáo sư , TSKH Cầu đường Hà Huy Cương, Học viện Kỹ thuật Quân sự (dân Hương Sơn)
- Giáo sư, TSKH Phan Trường Phiệt: Đại học Thủy lợi (dân Huơng Sơn)
- Giáo sư, Lê Xuân Tùng, nguyên Bí thư thành ủy Hà Nội (dân Hương Sơn)
- Giáo sư, TSKH Nguyễn Văn Hợi, giám đốc TT kỹ thuật các công trình đặc biệt - Học viện Kỹ thuật quân sự.
- Giáo sư văn học Hoàng Ngọc Hiến (dân Đức Thọ)
- Giáo sư sử học Chương Thâu.
- Giáo sư Phan Hữu Dật, Đại học Quốc gia Hà Nội.
- Hoàng Ngọc Hà: Giáo sư, TSKH Trắc địa và xử lý ảnh, Vụ trưởng Vụ khoa học và công nghệ, Bộ giáo dục và đào tạo.
- Trần Thị Hà: phó giáo sư, tiến sĩ, Vụ trưởng Vụ Đại học và Sau đại học, Bộ giáo dục và đào tạo (dân Cẩm Xuyên)
- TS Nguyễn Văn Hùng hiệu trưởng trường ĐHXD
- Nguyễn Minh Quang, (dân Hương Sơn), Bí thư tỉnh ủy Lai Châu.
- Trần Ngọc Chính: Kiến trúc sư, thứ trưởng Bộ xây dựng.
- Trần Xuân Hà: Tiến sĩ, thứ trưởng Bộ Tài chính.
- Bà Phan Thúy Thanh, nguyên Phát thanh viên Bộ ngoại giao, hiện đang đại sứ tại Bỉ.
- GS – TS Đỗ Minh Hoà, nguyên GĐ Đài TH Hà Nội (dân Hồng Lĩnh)

"vân vân" và "vân vân"... còn rất nhiều nhân vật nữa... ai biết thì bổ sung thêm nhé!

(Sưu tầm từ Wikipedia, ttvnol...)