Chọn & sử dụng kính mát

Thường thường người ta hay lựa kính mát theo thị hiếu màu sắc đẹp, kích cỡ và giá cả, chứ ít khi quan tâm tới việc chọn các loại kính có khả năng lọc các tia cực tím hoặc cho ánh sáng vừa đủ cho việc nhìn. Nhiều người xem kính mát như một món trang sức và lựa kính sao cho hợp với thời trang… Thật ra ta nên chọn kính mát dựa trên độ nhạy khác nhau của con mắt đối với ánh sáng và tùy theo loại công việc hoặc môi trường mình sinh hoạt.

Khi chọn đúng, kính mát phải làm cho người đeo có cảm giác dễ chịu khi nhìn, không bị mỏi mắt và giúp bảo vệ mắt... Chọn lựa kính mát sai có thể dẫn tới những tổn hại trầm trọng cho đôi mắt.

Những tổn thương ở mắt gây ra do tác động của ánh sáng mặt trời

Để mắt trần tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng mặt trời sẽ gây tổn thương thị giác và cấu trúc giác mạc mắt cũng như thủy tinh thể… Ánh sáng mặt trời phát ra một lượng lớn bức xạ điện từ, kể cả tia hồng ngoại và tia tử ngoại (tia cực tím - UV). Những tia cực tím dải B (UVB hay ultraviolet band B) và dải A (UVA) có cường độ cực mạnh khi tiếp xúc Trái đất, có thể làm tổn hại đến mắt nếu mắt ta nhìn thẳng vào mặt trời hoặc bị phản chiếu nhiều lần vào mắt. Các tia UVB thường gây tổn thương cho thị giác nhiều nhất và tia UVA làm tăng thêm cường độ tổn hại do UVB gây ra.

Tia UV rất nguy hiểm cho cấu trúc của mắt. Tiếp xúc ngoài nắng với tia UV quá lâu có thể gây ra đỏ mắt và phỏng giác mạc… Dù nhờ cấu trúc và sự chớp mắt có thể giúp chống nắng nhưng cũng không nên đi ngoài nắng quá lâu. Đi ngoài nắng liên tục hoặc quá lâu mà không đội nón mũ rộng vành và không đeo kính mát sẽ bị các tia UV gây tác hại cho kết mạc, làm cho kết mạc bị bỏng giộp, sung huyết và dày lên, tương tự như bị chứng dày biểu bì của da. Phân tử nucleic cấu tạo bởi các amino acid trong giác mạc sẽ hấp thụ hầu hết những bước sóng ngắn dưới 295 nm. Vì lớp biểu mô giác mạc được tái tạo nhanh chóng, nên những tổn thương do tiếp xúc ngắn ngủi với bức xạ mặt trời là không đáng kể. Nhưng nếu đi ngoài trời không đội nón mũ, không mang kính mát thường xuyên thì tác hại ấy sẽ “cộng dồn” nay một ít, mai một ít… dần dần làm cho giác mạc và võng mạc bị suy thoái, khiến tia nắng ngày càng xâm nhập vào mắt nhiều hơn làm cho thủy tinh thể ngày một đục dần, giảm thị lực dần và cuối cùng là chứng đục nhân mắt (đục thủy tinh thể hay còn gọi cườm khô - cataract) ở tuổi 50 trở đi…

Hơn nữa, sự tích tuổi có liên quan tới việc giảm thiểu sự nhạy cảm ánh sáng, nên nhiều người có vẻ “chịu nắng giỏi” nhưng thực ra họ đang bị các tia nắng âm ỷ hại thêm mỗi ngày nếu không bảo vệ mắt bằng kính mát.

Ánh sáng mặt trời quá chói chang cũng là nguyên nhân làm nặng thêm các bệnh về mắt, gây viêm giác mạc do nắng (photokeratitis), một dạng mù lòa.

Tiêu chuẩn của nón mũ và kính mát

Để chống lại sự chói mắt và tia cực tím, khi ra ngoài phải đội nón mũ rộng vành che nắng được một phần và đeo kính mát bảo vệ mắt chống lại ánh sáng mặt trời, mà không làm sai lệch hình ảnh và màu sắc của vật được nhìn.

Chiếc nón lá hoặc mũ lưỡi trai được coi là che nắng tốt cho mắt vì nó cản không cho các tia nắng chiếu trực tiếp vào mắt. Ngày nay, chiếc nón bảo hộ gần như được thay thế cho hai loại nón mũ trên. Vì thế người đội nón bảo hộ cần gắn thêm cái “lưỡi trai” phía trước mới cản nắng được cho đôi mắt.

Nếu kính mát được sản xuất không tốt, tuy nó không làm tổn hại đến cấu trúc của mắt, nhưng sự sai lệch và biến dạng có thể làm căng thẳng, mệt mỏi cho mắt, làm cho mắt phải nheo lại khi nhìn, hay chớp mắt nhập nhằng, chảy nước mắt, nhức đầu, chóng mặt hoặc hoa mắt.

Kính mát (kính râm) phải có khả năng chống lại được sự chói mắt và ngăn cản tia cực tím. Kính phải được làm bằng thủy tinh nhãn khoa, hoặc bằng chất plastic đặc biệt, và không có độ (loại kính mát bình thường), hoặc loại có độ dành cho người bị các tật khúc xạ.

Ở các nước phương Tây, cục quản lý dược đưa ra yêu cầu đối với các loại kính, kể cả cho kính mát (loại có độ cũng như không có độ) phải được làm bằng loại kính thuốc, chống va chạm hoặc bằng plastic đặc biệt. FDA không yêu cầu kính phải được làm bằng vật liệu không bị bể vỡ, nhưng nó phải chịu được những va chạm với vật sắc nhọn. Kính plastic có tính chống va chạm tốt hơn so với kính thủy tinh, nhưng lại dễ bị trầy xước nếu không giữ gìn cẩn thận.

Tỷ lệ tia sáng xuyên qua thấu kính của kính mát đến mắt được gọi là độ truyền quang. Yếu tố truyền sáng này không vượt quá 30%, được coi là độ râm lý tưởng, con số này còn tùy thuộc vào điều kiện ở mỗi nơi. Ví dụ ở nơi có ánh sáng như ở bãi biển, bãi cát trắng, hay mùa nắng ở vùng nhiệt đới chúng ta thì độ truyền quang cần thấp hơn, vào khoảng 10 đến 15% là tốt nhất.

Hiệu kính mát nào tốt?

Các nhà sản xuất kính mát phải ghi rõ tính năng của kính mát, nhất là độ truyền quang để người tiêu dùng biết được độ bảo vệ chống lại tia UV của các loại kính mát đó. Cục quản lý dược, viện tiêu chuẩn đo lường chất lượng và hiệp hội kính mát ở các nước thường phối hợp tổ chức quy định tiêu chuẩn cho các loại kính đeo mắt để bảo vệ sức khỏe nhân dân. Việc đưa ra nhãn hiệu với đặc tính từng loại kính nhằm cung cấp cho khách hàng những thông tin thống nhất về việc chống lại các tia UVA và UVB. Nhãn hiệu cũng đưa ra những hướng dẫn sử dụng đối với việc chống tia UV và lọc những tia sáng khác. Chất lượng kính căn cứ vào sức cản (hay độ lọc) các tia nắng của kính mát được đưa ra trong bảng sau đây:

Dùng loại kính không phù hợp có thể gây ra tổn hại cho mắt. Thí dụ các loại “kính thời trang” màu hồng, màu xanh, màu tím rất hại mắt vì chẳng những nó không cản được tia nắng mà còn làm cho tia có màu kính đó vào mắt nhiều hơn! Loại kính màu tối có thể lọc được hầu hết tia sáng và làm cho đồng tử giãn nở quá độ. Nếu đang mang kính này mà bỏ kính ra đột ngột trong lúc đang nắng thì một lượng lớn tia UV có thể chiếu vào đồng tử đang mở lớn, và như vậy sẽ làm tổn hại mắt. Một hãng mắt kính có thể tuyên bố rằng kính của họ có thể cản được 100% tia UV. Điều này có thể có, nhưng thật ra không cần thiết và có thể có hại như thí dụ vừa nêu.

Những tính năng đặc biệt

Kính mát có thể có độ đậm mờ dần (ở trên đậm, ở dưới lợt dần) hoặc ở trên đậm, ở dưới đậm, còn ở giữa thì nhạt hơn. Kính loại này thích hợp cho trượt tuyết, đua thuyền, khi ánh nắng chiếu từ đỉnh đầu xuống và hắt sáng từ dưới lên. Thấu kính còn có khi được phủ một lớp mỏng kim loại trông giống như lớp gương phản chiếu ánh sáng. Lớp phủ này có tác dụng làm giảm ánh sáng chiếu vào mắt. Kính phân cực làm giảm sự phản chiếu ánh sáng từ mặt phẳng, bề mặt nằm ngang, được sử dụng khi lái xe, lái tàu, đánh cá và những hoạt động ngoài trời khác. Tính phổ biến của chúng xuất phát từ một số người cho rằng đồ vật trở nên rõ ràng hơn khi họ đeo kính phân cực.

Màu xám hay màu khói là màu được ưa thích nhất. Nó là màu ít làm sai lệch ảnh, và là màu nhận rõ ảnh nhất, nhưng không cản nắng tốt bằng kính màu nâu. Vài thấu kính thường được chọn khác có nhuộm màu xanh hay nâu. Kính màu cam tươi, vàng, đỏ, tím thường không thích hợp, dù là kính thời trang. Những màu đó thường làm nhiễu các màu của đồ vật nhất là đối với màu của đèn giao thông.

Khung kính phải vững chắc, bằng vật liệu không cháy hoặc kim loại. Kính đeo vào phải cho cảm giác nhẹ, dễ chịu cho tai, mũi, mắt và hợp với khí sắc và khuôn mặt. Gọng kính không nên cấu tạo những chi tiết to thô làm cản trở tầm nhìn. Gọng kính có màu tối thường được ưa thích hơn gọng màu sáng vì gọng màu sáng có thể làm suy giảm thị lực và tạo nên những đốm khó chịu.

Thấu kính phải to vừa đủ cho mắt ở mọi góc độ (trên, dưới và hai bên) để chống lại những tia sáng mạnh và tia UV. Thấu kính có độ cong, chất lượng tốt sẽ làm giảm thiểu sự biến dạng của đồ vật khi mắt di động. Một số vòng đai bao quanh mắt kính có thể làm biến dạng ảnh của đồ vật nhưng chúng lại được dùng để gắn thêm những phụ kiện kèm theo nhằm chống lại ánh sáng mặt trời.

Mắt kính phải có sự tương quan hài hòa giữa màu sắc và độ sậm màu. Nếu không thích hợp nó sẽ gây cho mắt mau mệt mỏi và hại mắt.

Hình dáng kính mát phải phù hợp với khuôn mặt. Thí dụ khuôn mặt lớn không nên chọn tròng kính quá nhỏ và ngược lại. Khuôn mặt tròn, dài nên chọn tròng kính vuông hay chữ nhật…

Tóm lại, sử dụng đúng loại kính mát chống lại tia UV giúp cho con người hạn chế được những tác hại lên mắt, kể cả những tác hại ngắn cũng như tác hại lâu dài. Cần phải đọc kỹ những thông tin chi tiết của loại kính cần sử dụng. Nếu chúng ta cảm thấy thoải mái và nhìn rõ khi đeo kính mát một thời gian lâu thì chúng ta nên dùng kính mát đó. Bị nheo mắt lại khi ở ngoài nắng làm cho ta thấy khó chịu và nhìn không được rõ hoặc nhức đầu là đã chọn sai kính. Nếu nhìn không được rõ hoặc thị lực dưới mức bình thường, nó sẽ làm gia tăng nguy cơ tai nạn và nguy hiểm. Với loại kính mát chất lượng tốt, chúng ta sẽ được an toàn hơn và thấy thoải mái trong những hoạt động ngoài trời.

·                      Đối với những người phải làm việc ở vùng nhiệt đới như nước ta, đeo kính mát làm cản được những tia UV nguy hại.

·                      Những người đã mổ cườm, thường hay nhạy cảm với ánh sáng gay gắt, thì kính mát trở nên rất quan trọng với họ. Hãy đi bác sĩ nhãn khoa xem bạn có bị cườm hay đục nhân mắt không.

·                      Khi làm việc ngoài nắng gắt thời gian dài mà không đeo kính mát có thể bị tổn hại mắt, dễ bị đục nhân mắt.

·                      Không nên đeo kính mát khi lái xe vào ban đêm hay qua đường hầm, nó có thể chống ánh sáng đèn pha, nhưng nó cũng làm hạn chế tầm nhìn khi ánh sáng đã bắt đầu yếu đi và như vậy sẽ rất nguy hiểm. Cũng không nên đeo kính mát trong nhà.

·                      Đối với những người được chỉ định phải đeo kính thuốc, thì không nên đeo kính thời trang mà nên dùng đúng loại kính thuốc được chỉ định dùng. Đeo kính thời trang có thể giới hạn tầm nhìn và có thể gây ra khó chịu và hại mắt. Kính mát thuốc có thể được làm hai tròng hay ba tròng tùy vào sự chỉ định.

·                      Loại kính mát thông thường có thể dùng để đeo ở ngoài kính sát tròng (contact lens). Ngoài việc bảo vệ con mắt chống ánh nắng mặt trời, kính mát còn giúp cản gió bụi và chống lại những vật nhỏ có thể chui vào mắt.

·                      Kính bằng plastic thường ít bị vỡ hơn so với kính thường. Nó nhẹ hơn và dễ chịu hơn khi đeo, nhưng nhớ tránh loại kính kém chất lượng.

·                      Kính đổi màu sẽ có màu tùy thuộc vào độ sáng của ánh sáng. Nó sẽ sẫm màu hơn khi ra ngoài nắng. Độ sẫm màu của kính đổi màu tùy thuộc vào độ sáng của ánh sáng, độ dày của kính và nhiệt độ. Dùng kính đổi màu thì tiện lợi nhưng không tốt bằng kính màu cố định nếu ta ở vùng có nắng nhiều.

·                      Những hoạt động thể dục thể thao như bóng rổ, bóng chuyền, lướt ván, leo núi đòi hỏi phải có loại kính đặc biệt. Không thể đeo kính mát thông thường trong những trường hợp này.

·                      Những loại kính dành riêng cho trong thể thao hay trong an toàn lao động, sản xuất công nghiệp (có in chữ ZS7 trên kính) được sử dụng cho những người chơi thể thao không cần phải dùng loại kính đặc biệt. Loại kính này bằng plastic và gọng được đeo vòng quanh tai hay đeo vào đầu để giữ cho kính khỏi bị rơi.

·                      Nhiều loại thuốc, kể cả thuốc lợi tiểu, thuốc tránh thai, thuốc an thần, kháng sinh nhóm cyclin… sẽ làm cho người uống thuốc nhạy cảm hơn đối với tia UV. Trong trường hợp đó, càng nên đeo kính mát.

Làm sao nhận biết được chất lượng của kính?

Khi đi mua kính có thể thử chất lượng của kính. Có thể kiểm tra về độ chống trầy xước, tì vết, nổi bọt khí trong kính, bị ố mờ, hoặc bị rạn nứt. Cầm một nửa kính và đưa lên nhìn một vật có dáng thẳng đứng hay nằm ngang như một cái cửa lớn, cửa sổ, một cái kệ hay cái tủ, rồi đưa kính lên từ từ, và đưa xuống từ từ, rồi sang hai bên. Nếu đường thẳng bị biến đổi khi xê dịch như vậy thì kính sẽ gây ra sự biến dạng của ảnh vật. Cách kiểm tra này chỉ dùng cho kính mát loại thông thường. Nhưng đối với một số loại kính thuốc, thì sự biến dạng ảnh này lại là bình thường.