Cu đơ

Năm đó, lần đầu tiên trong đời được đi Thị xạ, là một lần nhà trường tấp một đống học sinh được cho là có năng khiếu, vào tỉnh ứng thí. Ngày đầu tiên sau khi nhận phòng trọ, mình cùng thằng bạn nối khố ra chợ mua áo Si-đa (đồ bành). Có mười mấy nghìn bỏ túi, mẹ bán yến lúa cho lên tỉnh, việc đầu tiên là sà vào quán Cu đơ ngay cựa thị xạ mua hai thằng hai miếng vừa đi vừa nhai ngấu nghiến. Đên nỗi bà con bán hàng quanh chợ nhìn hai thằng mặc quần thụng, áo phủ dưới đít vừa đi vừa ăn hàng nhồm nhoàm mà mắt tròn mắt dẹt. Xong một vòng chợ, miếng cu đơ to bự chảng hết veo. Nói như vậy để thấy ấn tượng của mình về đặc sản Hà Tĩnh sẽ khó lòng phai mờ. Không chỉ mình, bất cứ ai một lần được gặp miếng Cu đơ cũng suốt đời bị ám ảnh (miễn là đừng có chơi loại dỏm bán dọc đường xe khách).

Kẹo Cu đơ - Nghệ thuật chế biến của bánh đa, mật mía, gừng, lạc và kinh nghiệm thăng hoa của thợ kẹo

          Trở lại nguồn gốc loại kẹo ban đầu có tên là Kẹo lạc bánh đa (như bác Lqa hay nói) này. Nhiều người khoái ăn kẹo, cũng bắt đầu từ xuất xứ của nó. Xã Mỹ Hoà, huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh có nghề nấu kẹo lạc từ lâu đời. Thời Pháp thuộc, kẹo lạc đã bày bán ở chợ. Nhiều nhất là ba chợ lớn tại hạ huyện Hương Sơn. Phía tả ngạn sông Ngàn Phố có chợ Gôi (làng Gôi Mỹ) họp vào ngày lẻ âm lịch. Hữu ngạn có chợ Choi (làng Dương Trai cũ), họp vào ngày chẵn. Chợ Bè (làng Thịch Xá xưa) tọa lạc trên bãi đất rộng, sát bờ sông Ngàn Phố.Trước năm 1945, nghề nấu kẹo lạc diễn ra bình thường. Sau nạn đói khủng khiếp năm Ất Dậu, với quan niệm dân gian có từ ngàn xưa “No đắt mói (muối), đói đắt mật”, nghề nấu kẹo lạc phát triển mạnh và khách tăng đột biến. Kẹo bày bán ở chợ, nông dân mua về làm quà cho trẻ con, bà già. Trong số những người nấu kẹo ở Hương Sơn, có ông Cu Hai (quê làng Thịnh Xá). Cu Hai là một tiểu thương, làm nghề buôn trầu. Thấy nghề buôn trầu khó nhọc, lời lãi chẳng bao nhiêu, ông ta chuyển sang nghề nấu kẹo lạc. Kỹ thuật nấu kẹo của ông Cu Hai có nhiều điểm nổi trội hơn người khác. Ông chọn loại mật vàng sáng, không gợn, không cặn. Lạc mua về nhặt bỏ hết hạt lép, chỉ dùng loại to, bóng mẩy. Miếng kẹo ông Cu Hai nấu ra không mềm quá, cũng không cứng quá. Bởi thế, sản phẩm của ông đẹp về hình thức, ngon về chất lượng. Vào những đêm trăng sáng, dân làng tề tựu tại sân nhà ông Cu Hai, ăn kẹo Cu Đơ, uống nước chè xanh.Ngày đó, kẹo đổ ra khuôn, bên dưới có lớp giấy mỏng hoặc lót bằng lá chuối. Sau này, giấy và lá chuối được thay bằng hai tấm bánh đa nướng. Cách làm này vẫn được duy trì cho đến nay. Sau năm 1945, trong một buổi lao động tập thể của Đoàn Thanh niên Cứu quốc xã Mỹ Hoà (làng Gôi Mỹ và làng Hoà Bình hợp nhất), một số người chưa quen lao động, thấm mệt, bỏ về sớm, thì ông Nguyễn Việt Dũng (hiện cư trú tại tổ 20, phường Minh Xuân, thị xã Tuyên Quang) buột miệng đùa: “Cố làm thêm lúc nữa, rồi ta đi ăn kẹo Cu Đơ”. Cả nhóm đồng thanh hưởng ứng. Từ tên riêng Cu Hai, bỗng nhiên được đổi thành Cu Đơ (tiếng Pháp, Đơ (Deux) có nghĩa là Hai).Từ đó về sau, thứ kẹo được nấu bằng mật mía, lạc, bánh đa nướng, được gọi là kẹo Cu Đơ.

Người đẹp quý bà Hà Tĩnh giới thiệu đặc sản quê choa

Không phải ngẫu nhiên mà chủ trang blog này đặt cái tên Cu đơ Hà Tĩnh. Trong đó vừa có sở thích, vừa có tự hào, vừa muốn giới thiệu với bà con về một vùng quê đã trở thành nguồn cảm hứng cho văn chương, thi ca và không thể thiếu trong những trang sử hào hùng của dân tộc. Cần nói thêm rằng kẹo lạc bánh đa như bác Lqa nói, chỉ là dạng sơ khai của Cu đơ thôi. Cu đơ là đỉnh cao của ấm thực. Trong friend list của Cu đơ, thật mừng có rất nhiều bằng hữu mang những cái tên rất Nghệ. Đó là Cá Gộ, là Nhút Thanh Chương. Tự hào thay!

          Mối lần về quê vào Đà Nẵng, khi về thì chẳng có gì nhưng khi vào kiểu gì cũng có độ chục tấm Cu đơ mua tại lò bà Thư viện với độ chục lít rượu Can Lộc. Người Đà Nẽng thấy mấy thứ này thì lạ cũng thành quen, sơ cũng thành thân. Mà mình chỉ dành biếu tặng những kẻ tri âm thôi, vì đó không chỉ là giá trị về quà cáp