Kỳ nhân làng Gừng

Liệu sáng kiến của một người dân tộc thiểu số chỉ học xong lớp 12 có hơn các công trình ngốn tiền nhà nước của nhiều thạc sỹ, tiến sỹ không?

Không phải mấy chiếc máy quay hiện đại của DVTV hay QRT mà chiếc máy mang nhãn hiệu ATT của Ating Ting mới là mối quan tâm số 1 của đông đảo người dân Cơ Tu tại Đại hội đoàn kết dân tộc miền núi H. Đông Giang.

Phát minh mới nhất của “nhà sáng chế” không bằng cấp này đã làm cho anh trở thành VIP không chỉ của làng Gừng mà còn là nhân vật không thể thiếu trong việc lưu trữ truyền thống của huyện. Người đồng bào nói, Ting chỉ học xong phổ thông, không có bằng cấp gì nhưng khoảng chục sáng chế của anh có ý nghĩa rất lớn phục vụ cho đời sống bản làng và phát triển KT-XH của huyện.

Ating Ting chụp ảnh lưu niệm với CHủ tịch nước Nguyễn Minh Triết tại Hà Nội trong lần tuyên dương thanh niên sống đẹp, sống có ích năm 2006.

Từ chiếc xe bánh gỗ

Hồi còn đi học, Ating Ting là một cậu học trò rất sáng dạ, lại hay mày mò, thấy cái gì lạ là tìm hiểu cho bằng được. Vì sao cái xe đạp nó chạy nhanh hơn đi bộ, vì sao cái đài nói được, vì sao bóng điện thắp sáng không cần dầu? Tất cả đều như một thế giới kỳ thú mê hoặc chàng trai Cơ Tu. Từ những khái niệm cơ học của môn vật lý, “phát minh” đầu tiên của cậu học trò là chiếc xe đạp bánh gỗ được làm từ năm 1995. Lân la các quán sửa xe, cái nào xin được thì xin, cái nào người ta không cho thì Ting bán mật ong rừng lấy tiền mua cho kỳ được. Ngoài bộ nhông sên bằng sắt, hầu hết các bộ phận còn lại của chiếc xe được đẽo từ gỗ rừng. Tuy có “cà khực” một tý nhưng thả vài con dốc của thị trấn Prao là chiếc xe giúp Ting đi được tới trường, nhanh hơn nhiều so với đi bộ. Chiếc xe của cậu không chỉ hút mắt bạn bè cùng trang lứa mà còn là một “vật thể lạ” của làng Gừng.

Ngoài chiếc máy quay phim băng từ hiện tại, sáng chế đáng nhớ nhất của Ating Ting là chiếc máy ghi âm có thể nghe được âm thanh kết nối trong phạm vi 1 km. Chúng tôi nghe hơi lạ và khó tin. Ting kể: “Hồi đó phải khó khăn lắm amế của mình mới nuôi được hai con heo làm vốn. Nhưng nó đi lạc mất một con, amế buồn lắm, đi tìm qua mấy quả đồi nhưng không thấy. Mình mới nghĩ tìm ra con heo bằng cách nghe tiếng của nó để biết nó đang ở đâu. Mình lấy bộ loa của radio, lấy cả linh kiện của bộ thu nữa kết nối thành máy ghi âm. Một bộ thu, một bộ phát”. Ting mang bộ thu lên núi gắn vào cây rừng, ở vị trí có dấu chân heo, rồi bật máy lên sẵn.

Một buổi tối, khi cả nhà đang ngồi lột vỏ củ mì, công trình của Ating Ting phát ra mấy tiếng ụt ịt, bà Poom hét toáng lên: “Đúng là con heo nhà mình rồi, nhưng sao tiếng của nó lại kêu trong cái kia hả Ting?”. Cậu con trai nói với cả nhà: “Con lên rẫy mang heo về cho amế, nó vào bẫy của con rồi”, nói rồi cậu cầm cái đèn pin tự chế ra đi, 2 giờ đồng hồ sau ôm con heo béo mẫm về.

Ating Ting bên giữa đống "tài sản" của mình

Trên cái máy quay phim tự chế, tôi để ý có 3 chữ màu đỏ ATT. Hỏi đó nghĩa là gì, Ting nói “đó là viết tắt tên mình, Ating Ting”. Cái máy đặc biệt này, Ting góp linh kiện của camera hỏng, tivi hỏng cùng những vi mạch từ rất nhiều đồ dùng điện tử gắn lại, ghi hình ảnh bằng băng từ. Để xóa tan mọi nghi ngờ của chúng tôi, chàng trai Phó Bí thư Đoàn TT Prao gọi bà con làng Gừng qua nhà mình để “làm phim”. Cho điện chạy qua một biến thế nhỏ xíu rồi đấu vào máy quay, đầu kia là dắc cắm trực tiếp vào tivi. Ting lia máy tới đâu thì hình ảnh của bà con được truyền hình trực tiếp lên màn hình, nếu cần ghi lại để làm tư liệu, chỉ cần bỏ băng từ vào. Ating Ting nói đây không phải là một cái máy quay chơi, anh làm để phục vụ cho bản làng, cho thị trấn và cho huyện. Ngoài phục vụ đám cưới với giá cực rẻ, chàng trai này là người lưu giữ lại tất cả các hoạt động lễ hội, đại hội của địa phương.

Trao đổi với chúng tôi về những phát minh của Ating Ting, ông Huỳnh Văn Tân - Phó Chủ tịch UBND TT Prao cho biết: “Là một phó bí thư đoàn luôn gương mẫu trong công việc, những sản phẩm mà Ting làm ra giúp ích địa phương rất nhiều. Ví dụ như máy đo sức gió giúp bà con biết để làm lúa rẫy, lúa nước, máy tuốt lúa giúp tiết kiệm được nhiều công sức. Đặc biệt, chiếc máy quay phim của Ting rất có giá trị trong đời sống văn hóa tinh thần. Mọi hoạt động truyền thống của địa phương đều được anh ghi lại để lưu trữ. Chúng tôi vẫn hay gọi anh là ông chủ của hãng truyền hình tư nhân ATT”.

Với những đóng góp của mình cho địa phương, Ating Ting đã 3 lần được mời gặp mặt thanh niên tiên tiến toàn quốc do T.Ư Đoàn tổ chức vào các năm 2006, 2008 và 2009. Riêng năm 2006, tham dự gặp mặt thanh niên sống đẹp, sống có ích, Ting được nói chuyện và chụp ảnh lưu niệm với Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết.                  

Hỏi về những ấp ủ, Ting tiết lộ đang nghiên cứu để chế tạo thiết bị chống trộm và thiết bị dùng cho người hay quên. Đó là những thiết bị hoạt động theo nguyên tắc cảm ứng điện từ.