Đọc sách: Hiểu Kinh Tế Trong Một Bài Học

Giáo khoa, kinh điển

Những người quan tâm đến kinh tế luôn tỏ ra bối rối, băn khoăn trước những lý lẽ kinh tế được đưa ra có vẻ rất hợp lý, giàu tính thuyết phục để biện minh cho một chính sách kinh tế nào đó của chính phủ. Chẳng hạn, bảo hộ ngành công nghiệp ô tô sẽ giúp sản xuất ra nhiều ô-tô hơn hay tăng tín dụng sẽ giúp nền kinh tế tăng trưởng nhanh chóng hơn, công trình nhà nước trị giá 1 tỷ đô-la sẽ giúp cho mọi người có việc làm v.v. Câu hỏi đặt ra là liệu những chính sách kinh tế đó có thực sự mang lại lợi ích to lớn cho tất cả mọi người hay chỉ cho một nhóm người nhất định mà thôi?

Hiểu kinh tế trong một bài học, cuốn sách giáo khoa về kinh tế học hàng đầu trong việc trang bị những kiến thức nền tảng về kinh tế thị trường ra đời năm 1946 của Henry Hazlitt, nhà báo, nhà phê bình văn học, nhà kinh tế học, nhà triết học người Mỹ, là một trong những trí thức sáng giá nhất của thế kỷ 20, sẽ giúp cho độc giả vượt qua những bối rối ban đầu đó và có được câu trả lời chính xác cho riêng mình. Những phân tích rõ ràng của tác giả cho thấy rằng có rất nhiều lý giải kinh tế mang tính ngụy biện nhằm mục đích biện minh cho những chính sách mang lại lợi ích của một nhóm đặc quyền đặc lợi nào đó, những chính sách chỉ mang đến cho dân chúng “một nửa ổ bánh mì” và dấu nhẹm “một nửa ổ bánh mì” còn lại.

Giá trị làm cho cuốn sách đã trở thành kinh điển, được nhiều kinh tế gia khen ngợi ở chỗ nó giúp cho người đọc tự mình tìm ra được “một nửa ổ bánh mì” đã bị giấu đi. Bằng những phân tích, lý giải đơn giản và dễ hiểu, tác giả đã vạch trần những ngụy biện như được che dấu một cách chặt chẽ dưới những luận điểm kinh tế tưởng chừng như rất đúng đắn và hợp lý. Sau khi đọc xong những lập luận của tác giả, người đọc có thể lấy nó làm khuôn mẫu để áp dụng cho vô vàn những tình huống khác nhau trong kinh tế, đó thật sự là điểm nổi bật và thành công của tác giả.

Không phải ngẫu nhiên khi F. A. Hayek, nhà kinh tế nổi tiếng, từng đoạt giải Nobel không tiếc lời khen ngợi cuốn sách này: “Một tác phẩm xuất sắc. Nó nói lên chính xác những điều cần được nói với sự can đảm và chính trực hiếm thấy. Tôi không biết có cuốn sách nào của thời nay mà một người bình thường có thể học được từ đó nhiều chân lý căn bản về kinh tế như thế, trong một thời gian ngắn đến thế.”

Một bài học, hai vấn đề cốt lõi

Sự thật là chỉ trong một bài học tác giả đã giúp cho người đọc thấu hiểu được những vấn đề cốt lõi nhất của kinh tế học cơ bản. Bài học đó được tác giả đúc kết thành một câu rất ngắn gọn nhưng cũng chính là điểm quan trọng nhất để phân biệt được một phân tích kinh tế tốt và một phân tích kinh tế tồi: Kinh tế học bao gồm việc xem xét không chỉ những tác động ngắn hạn mà cả những tác động dài hạn của bất kỳ một chính sách hay biện pháp kinh tế nào; nó bao gồm việc dõi theo những tác động của chính sách đó không chỉ đối với một nhóm lợi ích nhất định mà với tất cả các nhóm trong xã hội.

Bài học trên đã nêu ra hai vấn đề cốt lõi của kinh tế học. Một là, phải xem xét tác động của chính sách kinh tế cả trong ngắn hạn và dài hạn, việc chỉ chăm chăm vào những tác động trước mắt mà thiếu sự nhìn xa trông rộng có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng trong dài hạn. Vấn đề quan tâm đến dài hạn luôn có giá trị nhất là trong giai đoạn hiện nay khi mà các nhà hoạch định chính sách chỉ nhìn thấy lợi ích giúp tăng trưởng kinh tế trước mắt của việc khai thác tối đa lượng tài nguyên thiên nhiên luôn khan hiếm của đất nước mà không nhìn thấy được những tổn hại lâu dài của việc khai thác kiểu hủy diệt môi trường đó.

Hai là, phải xem xét tác động của chính sách kinh tế lên tất cả các nhóm trong xã hội. Trên thế giới và cả ở Việt Nam có rất nhiều chính sách ra đời chỉ nhằm một mục đích là bảo vệ quyền lợi cho một nhóm lợi ích nào đó mà bỏ qua một thực tế rằng nó gây ra thiệt hại cho những người còn lại. Chẳng hạn như việc bảo hộ ngành ô-tô hay bất kỳ một ngành nào đó sẽ mang lại lợi nhuận lớn cho những người đang sản xuất ô-tô trong nước khi ô-tô được bán với giá cao. Và như thế nó đã bỏ qua một thực tế là tất cả những người cần sử dụng ô-tô bị thiệt hại khi phải bỏ ra thêm một khoản tiền không nhỏ để bù đắp phần chênh lệch do việc bảo hộ gây ra.

Thông điệp chính của cuốn sách là nhấn mạnh các nguyên lý cơ bản của nền kinh tế thị trường và hậu quả của việc không tuân theo các nguyên lý này. Với các
dụ minh họa được lấy từ nền kinh tế Mỹ, tác giả đã cho người đọc thấy được việc can thiệp trực tiếp của chính phủ vào thị trường gây ra những tổn hại kinh tế, nhất là khi nó vi phạm các nguyên lý kinh tế tự do của thị trường. Bằng nhiều ví dụ minh họa sống động, dễ hiểu liên quan trực tiếp đến các vấn đề kinh tế đã được tranh luận trong quá khứ như các công trình công cộng gây ra gánh nặng thuế khóa, tín dụng làm chệch hướng sản xuất v.v. Henry Hazlitt khiến cho người đọc đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác khi nhận ra rằng những điều mà lâu nay tưởng chừng như đúng đắn hóa ra là những lời ngụy biện của những nhà kinh tế tồi. Đọc xong cuốn sách, người đọc sẽ nhận ra sự khác biệt giữa kinh tế học tốt và kinh tế học tồi và hơn hết là củng cố niềm tin vào những nguyên lý cơ bản của nền kinh tế thị trường.

“Hiểu kinh tế trong một bài học” thật sự là một cuốn sách hữu ích cho tất cả những ai quan tâm, thường xuyên bị lạc lối trong mê hồn trận những thông tin kinh tế. Cuốn sách sẽ giúp họ tỉnh táo nhìn thấy được phương hướng cần thiết để vững tin vào những nguyên lý vững chắc của kinh tế thị trường. Nó cũng là một cuốn sách hữu ích cho các nhà báo trong lĩnh vực kinh tế, giúp họ nhận ra được đâu là một chính sách kinh tế tốt và đâu là một chính sách kinh tế tồi và từ đó tăng cường khả năng phản biện các chính sách kinh tế của chính phủ.

(Hiểu kinh tế trong một bài học do Phạm Việt Anh biên dịch, Đinh Tuấn Minh [*] hiệu đính và giới thiệu, nhà xuất bảnTri thức)

Bạch Huỳnh Duy Linh