VỚI THỦ ĐÔ

Bài tham gia cuộc thi viết Cả nước cùng Thủ đô hướng tới 1000 năm Thăng Long - Hà Nội : Đã qua chặng thứ sáu

Hà Nội Mới - 23/12/2006

Cuộc thi viết Cả nước cùng Thủ đô hướng tới 1000 năm Thăng Long - Hà Nội được báo Hànộimới phát động từ năm 2001, sẽ kết thúc vào năm 2010. Hoạt động kỉ niệm 1000 năm ngày Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long này được phân ra thành các giai đoạn từng năm một để chấm giải thưởng.   Chu kì thứ sáu, kéo dài từ 1-10-2005 đến 30-9-2006 có những đặc điểm gì?

 

Nhà thơ Bằng Việt, Chủ tịch Hội Liên hiệp VHNT Hà Nội trao thưởng cho các tác giả đoạt giải. Ảnh: Viết Thành

Một tập hợp phong phú

Ban tổ chức rất phấn khởi và biết ơn sự hưởng ứng nhiệt   tình   của   đông   đảo bạn đọc, bạn   viết trong cả nước. Trong số   hàng trăm bài gửi đến, có những cảm nghĩ, nhận xét chí tình của tác giả ở Quảng Nam, Huế, TP Hồ Chí Minh... Nhiều người được chọn đăng trên một lần: Ngọc Phúc, Minh Nguyệt, Dương Văn Tân, Nguyễn Hồng Kỳ, Phạm Kim Thanh... Nhiều nhà nghiên cứu, gương mặt văn nghệ kì cựu: Tạ Hữu Yên, Nguyễn Vinh Phúc, Trần Hữu Tòng, Vũ Hà, Giang Quân, Ngô Văn Phú...

Đề tài quan tâm của các tác giả xung quanh chuyện Hà Nội rất rộng. Vị thế Thủ đô cho phép người ta tản mạn ra các địa phương xung quanh, phạm trù văn hoá, kinh tế, xã hội    rộng rãi. Đó là cuộc dời đô vĩ đại cách nay 1000 năm, những con người từ tứ xứ mang nét nghề, nét văn của quê hương về lập nghiệp, các vị thần quan trọng nhất của kinh thành. Đó là những đòi hỏi cần có nhiều cách nhìn khác về Thủ đô, vị thế của thành phố trong công cuộc hiện đại hoá, công nghiệp hoá. Những con người bình thường, gương mặt doanh nhân được khẳng định. Lịch sử làng, phường, các sinh hoạt hàng ngày được khái quát như chợ đêm, cưới xin... chiếm vị trí không nhỏ. Tít tắp Nam Bộ, những con người đã từng ở Hà Nội như Thoại Ngọc Hầu được phát hiện lại dấu tích, cũng như một người Thủ đô vào lập làng di tích chiến tranh trong Quảng Bình   được nhắc đến.

Trong những cách thể hiện, bút pháp khác nhau, khi là phản ánh đơn giản, khi để tuỳ cái bút, khi nhấm nháp khí vị từng chi tiết, các mảnh mẩu của Hà Nội lần lượt hiện lên, điểm một nét khác lạ cho các trang báo thấm đẫm thời sự hàng ngày. Từ Hội An ra, chỉ ở Thủ đô vài ba ngày, tác giả Thảo Anh để lại những nhận xét tinh tế, dí dỏm. Phạm Hồng Thắm nhắc nhớ kỉ niệm phố xưa với lối viết giầu nữ tính. Nguyễn Nguyên kể, tả tỉ mỉ, chiêm nghiệm kĩ với những quan sát về chuyện cứơi xin. Đối với những vấn đề của một đô thị đang phát triển, Lê Xuân Mậu lại đặt ra những đòi hỏi giầu lí tính. Có những đề tài tưởng đã mòn như đi tìm quê hương cụ rùa hồ Gươm, người viết vẫn mang lại được phát hiện mới, làm giầu kiến thức cho bạn đọc.

Sự thành công về đề tài, cách thể hiện là một điểm mạnh vẫn được duy trì kể từ khi cuộc thi viết được phát động. Nó cho thấy sự cuốn hút của Hà Nội, thành phố tưởng quen mà vẫn lạ, là một địa phương nhưng lại hội tụ bao nhân tài, vật lực của đất nước. Vị trí Thủ đô của Hà Nội được khẳng định hơn bao giờ hết, không phải chỉ trong lịch sử mà cả thời kì xây dựng, đổi mới hôm nay. Quá khứ và hiện tại, thành tựu và khiếm khuyết, cá nhân và cộng đồng..., tất cả đều hiện lên và được phân tích, cảm nhận. Sự bền bỉ của đối tượng phản ánh - Thủ đô vào tuổi một nghìn - là điều hết sức đáng mừng đối với những người tổ chức cuộc thi.

Vẫn không có   trạng nguyên

Ban chung khảo cuộc thi năm nay gồm các nhà văn, nhà báo: Nguyễn Xuân Trình, Tạ Việt Anh, Nguyễn Tuấn Đức, Nguyễn Thị Minh Thái, Bằng Việt, Phạm Xuân Nguyên, Nguyễn Hùng Vĩ, Hoàng Hữu Lượng, Nguyễn Thế Kỷ, Vương Tâm, Hoàng Định. Theo thể lệ, 32 bài có số điểm cao nhất từ vòng sơ khảo sẽ được xem xét; bài của phóng viên Hànộimới nếu tốt chỉ được tặng phẩm, không vào diện dự giải; và tác giả nào có hai bài trở lên được vào diện xét giải thì chỉ lấy một bài có số điểm cao nhất.

Có một hiện tượng, là điểm trung bình 15 bài vào đến vòng xét giải không chênh nhau bao nhiêu. Ban tổ chức chọn một giải pháp là không lấy giải nhất, mà trao hai giải nhì, ba giải ba, và 10 giải khuyến khích. Đây cũng là điều bất đắc dĩ, khi không có cây đũa nhỉnh hơn để làm cột cờ.

Chạm chữ trên đồng, công phu biết mấy... có lối viết sắc gọn, về một nghề độc của   nghệ nhân Nguyễn Đăng Hiển. Lối dẫn chuyện, triển khai, kết thúc của tác giả Chí Dũng mạch lạc nhưng bất ngờ, nhiều chi tiết cuốn hút. Giải nhì thứ hai, " Bỏ phố lên rừng xây... di tích  " của Đức Anh mộc mạc hơn trong cách thể hiện nhưng lại cảm động, về người cựu chiến binh Nguyễn Xuân Liên làm làng sinh thái chiến tranh ở Quảng Bình, nơi ông đã chiến đấu thời trai trẻ. Yếu tố lạ đều có ở cả hai bài này.

Trong ba giải ba, Những người chiến thắng số phận của Thuỳ Dương lia vào một góc sống khắc nghiệt: những người có HIV đã đối mặt với căn bệnh thế kỉ thế nào. Vũ Hà trong Đào nương nức tiếng tới với các gương mặt mê đắm điệu ả đào, bươn lên phục dựng vốn quý. Lão nông gàn mê lịch học của Trung Hiền quan tâm đến một con người đã bỏ cả cuộc đời cho một sự nghiệp lớn, có ích nhưng đến nay vẫn chưa được tỏ mặt. Hiển nhiên là trong sự lựa chọn của cả ba tác giả trên đều có một cái chung: tìm đến cái ít mà tinh, có nhiều yếu tố nhân tình thế thái để khai thác mà không sợ đụng hàng. Đây cũng là điều thấp thoáng thấy trong các bài được giải khuyến khích. Nó cho thấy yêu cầu đặc thù của cuộc thi: phải công phu, có nét khác với những bài báo thông thường.

Sự thay đổi cần thiết

Kéo dài trong 10 năm, cuộc thi viết Cả nước cùng Thủ đô hướng tới 1000 năm Thăng Long - Hà Nội là cuộc chạy ma - ra - tông thực sự. Đã có những dấu hiệu oải, sự trùng lặp trong đề tài, đối tượng phản ánh. Đã không nhiều bài viết kĩ, được đầu tư công phu. Có tác giả gửi rất nhiều, nhạy bén, thời sự có, lịch sử có, nhưng đơn giản từ cảm nhận đến cách thể hiện. Hiện tượng kể, tả dài nhưng ít chiêm nghiệm, ít dấu ấn cá nhân bắt đầu xuất hiện. Người viết nhiều, nhưng tập trung vào vai lớn tuổi. Sự tham gia của những gương mặt trẻ trung, có cách nhìn mới mẻ còn thưa thoáng. Có những lúc, bài vở tạo cảm giác dễ dãi, để lấp trang hơn là ghi lại được dấu ấn của một hoạt động lớn nhằm vào một thời điểm trọng đại.

Kể ra những nét khiếm khuyết, cần được củng cố hay bổ sung thì nhiều. Sau một hai năm đầu dễ dàng chọn được trạng nguyên, cuộc thi đã sang đến giai đoạn phải so bó đũa chọn cột cờ. Năm 2005 và năm nay đều đã không chọn được giải nhất; điều mà ban tổ chức không hề muốn.

Còn 4 năm cho hoạt động rất có ý nghĩa mừng 1000 năm Thăng Long này, phải làm sao cho nó   trường sức bươn tới đích một cách khoẻ mạnh? Đó là điều đặt ra rất xứng đáng, nhưng cũng không hề dễ dàng đối với cả ban tổ chức cũng như lực lượng viết. Nên chăng làm thành từng loạt bài theo chủ đề như lối sống, ẩm thực, nét xưa hay một lĩnh vực kinh tế, khoa học...? Có thể tổ chức những chuyên gia, nhóm tác giả thực hiện chúng. Về phía người tham gia thi, có rất nhiều yêu cầu kinh điển mà chắc các bạn đều đã rõ. Chúng tôi chỉ xin mạo muội nêu một điều sau: gặp được một đối tượng hay, đáng khai thác rồi, hãy quan sát, chiêm nghiệm cho sâu, đừng hời hợt kể, tả đơn thuần rồi nêu bài học giáo dục.

Làm được bấy nhiêu điều trên, hy vọng cuộc ma - ra - tông tới năm 2010 của chúng ta sẽ phát lộ được nhiều điều hay về thành phố nghìn tuổi.

H.Đ

- - - - - - -

Ngày 22-12, tại hội trường báo Hànộimới, lễ Tổng kết và trao giải thưởng cuộc thi Cả nước cùng Thủ đô hướng tới 1000 năm Thăng Long -   Hà Nội năm 2006, phát động cuộc thi giai đoạn 2007 đã được tổ chức. Đến dự có các tác giả được giải, đại diện ban tổ chức, ban sơ khảo, chung khảo, nhà tài trợ Prudential...

Thay mặt ban tổ chức, đồng chí Tạ Việt Anh, Phó Tổng biên tập thường trực báo Hànộimới đọc báo cáo tổng kết giai đoạn năm 2006, phát động giai đoạn 2007 của cuộc thi. Giai đoạn 2007 hướng vào những chủ đề tập trung, hướng tới tái hiện lịch sử Thủ đô, phục vụ nhiệm vụ CNH-HĐH, hội nhập của thành phố và cả nước. Các tác giả được giải, cộng tác viên, thành viên ban chung khảo, sơ khảo, đại diện nhà tài trợ Prudential đã đóng góp nhiều ý kiến tích cực cho cuộc thi giai đoạn 2007 nói riêng, đến khi kết thúc - năm 2010 đạt thắng lợi, góp phần kỉ niệm Thăng Long - Hà Nội tròn 1000 tuổi.

Giải thưởng cuộc thi Cả nước cùng Thủ đô hướng tới 1000 năm Thăng Long - Hà Nội năm 2006:

Giải nhất: không có.

Giải nhì: Chạm chữ trên đồng, công phu biết mấy của tác giả Chí Dũng,   " Bỏ phố lên rừng xây... di tích  "  của tác giả Đức Anh.

Giải ba: Lão nông gàn mê lịch học của Trung Hiền, Những người chiến thắng số phận của Thuỳ Dương, Đào nương nức tiếng của Vũ Hà.

Giải khuyến khích: Mái nhà Hà Nội của Ngô Huy Giao, Dù có đi bốn phương trời của Phạm Hồng Thắm, Phố làng của Diệp Linh, Tất cả các dòng sông đều đẹp của Tạ Hữu Yên - Minh Nguyệt, Cần có nhiều góc nhìn về Hà Nội của Nguyễn Đức Thạc, Làng cổ bên sông Thiên Đức của Kiều Linh - Khánh Vi, Xây dựng con người văn hoá của Mai Thế Hưng, Góp một đặc sản cho Hà Nội của Thuỳ Minh, Người đưa làng ra phố của Bình Mai, Nghệ nhân làng nghề Vân Hà và những điều trăn trở của Phạm Kim Thanh.

Tặng thưởng cho tác giả có bài hưởng ứng cuộc thi: nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc.

Nguồn : Báo Hà Nội Mới